Материалдар

100 жаңа оқулық – жаһандық білімнің қайнар көзі

Ғылым мен білім дамудың жа­ңа сатысына аяқ басуда. Десе де қашанда ілімнің жолы өткен тарихтан тамыр алады. Мәсе­лен, ежелгі Шығыс өркениеті білім мен ғылымның түпқазығы сана­лып келді. Себебі алгебра, ме­дицина, геометрия, астро­но­мия, поэзия дәл осы шығыстан бастау алғанын білімділер әл­деқашан мойындап қойған. Бірақ, заман өзгеріп, дәуір ал­масқан тұста жаһанның жуан елдері білім кеңіс­тігіне батыс­тың ілімін алуды көз­деді. Содан бері батыс мәдение­ті­нен тара­ған гуманитарлық білім­дер тех­нологиялық төңкеріс уақы­тында білімнің шамшырағына айналды. Соның бір айқын дә­лелі адамзатқа қажетті білімнің қайнар көздерінің ағылшын тілінде тарауы.

Қазір көп жұрт әлем елде­рінде шығатын ақпараттың 90 пайызы шет тілінде жарияла­на­тынын жа­рыса айтып жүр. Де­мек, біздің қо­лымызға тиетін ақ­параттың түп­тамыры ағылшын тіліне байлаулы екенін мойын­дайтын кез келді. Сол себепті де уақыт ағысындағы қажет­ті­лік­­ті сезінген Президент Нұрсұлтан Назарбаев әлемнің үздік 100 оқулығын қазақ тілінде аударуды тапсырды. Гумани­тар­лық бағыттағы жаңа кітап­тар­ды шығаруда Ұлттық аудар­ма бюро­сы құрылды. Саланың жүрек соғысын сезіне алатын сауатты аудармашылар мен кә­сіби маман­дар қазақ жастары­ның білімін көтеретін 100 оқу­лықты аудару ісімен айналыс­ты. Өткен аптада Ұлттық бюро қызметкерлері Елба­сыға алғаш баспа жүзін көр­ген 18 оқулық­тың дайын болғанын жеткізіп, көпшілік қауымға  таныстырды.

 

Тарих, саясаттану, әлеумет­тану, экономика, философия, пси­хология, мәдениеттану жә­не филология ғылымда­рын­дағы іргелі ізденістер мен бола­шаққа болжам жасаған шет ел­дің маң­дайалды құнды еңбек­терін енді әрбір қазақ оқи алады. Бұл бағы­тын жаңа арнаға бұр­ған ел жас­тарының саяси сауа­тын, әлеу­меттік білімін, филосо­фиялық көзқарасын, тілдік дә­режесін арттыруға сеп болмақ.

"Ұлттық аударма бюро­сы­ның" атқарушы дирек­торы Рауан Кенжеханұлының айтуына қара­ғанда, бастапқыда елдегі универ­ситеттер оқытушылары бір жыл бұрын 800 кітап ұсын­ған. Сарап­шылар оқулықтың әлемнің үздік 100 универси­тет­тің оқу бағдар­ла­масына енуі, ке­мінде 3 басылым көруі, маз­мұны өзекті әрі идеялық тұрғы­дан бейтарап болуына баса мән берілгенін айтады.

- Бір оқулықты құрастырып, басуға дайындау құны 500 мыңнан 3 миллион долларға дейін жетеді. Сондықтан да, оқу­лық­тардың бағасы әдетте өте жоға­ры. Мысалы, біз аудар­ған профес­сор Мэнкьюдің "Эко­номикс" атты оқулығын амери­калық студенттер 280 долларға сатып алады. Оның үстіне, оқу­лықты өзге тілге аударып, басуға да авторлар қатаң бақы­лау жасайды, -дейді Рауан Кенжеханұлы.

Рауан Кенжеханұлы сал­мақтай кеткен "Экономикс" оқулығында авторлар қаржы дағ­дарысы мен оның себептері, дағдарыстан кейінгі әлем және жаңа теориялардың пайда бо­луына қатысты соны деректерді топ­тастырған. Ал, дүйім жұрт жата-жастанып оқып келген, бел­гілі экономист Клаус Шваб­тың "Төртінші индустрия­лық ре­волюция" атты кітабы сәт са­йын өзгерген ақпараттық қо­ғам­дағы тіршілік әлеміне енген жасанды интеллект, роботтар мен нано­технологиялар, 3D басып шығару, биотехноло­гия­ның дамуы жайын­да ой тол­ғай­ды. Тек ойлап ғана қоймай, берісі 5-10 жылда іске асатын ала­пат өзгерістерге кәсіби көз­қараста қарайды. Қазір­дің өзін­­де бұл кітап әлем елде­рінде қол­дан-қолға өтіп, бірнеше тілге ау­дарылып, жарық көрген. Ен­ді, тікелей аудармадағы кітап қа­зақ аудиториясына ұсынылды.

Көңіл қуантатыны, бұрын­ғыдай емес, оқулықтар тікелей ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылған. Аударма бағытын­да да ауыртпалық аз болмапты. Сондықтан да сарапшылар тер­миндердің тігісін жатқызып, бұ­қараға тілдік қалыпты сақтай оты­рып жеткізуді мұрат тұтыпты.

Сиясы кеппеген оқулықтар қатарында Дэвид Майерс пен Жан Туенждің "Әлеуметтік психоло­гия" кітабы да бар. Ав­тор­лар күн­де­лікті өмірде кезд­е­се­тін әлеу­меттік құбылыс­тар­дың психоло­гиялық астарын жан-жақты бер­ген. Ал, Дональд Куратоның "Кәсіпкер­лік: теория, процесс, прак­тика" атты оқулығы кәсіп­керлік идея­ны нарыққа шығаруға қажет ойлау жүйесі мен иннова­ция­ның рөлін кеңінен ашып көрсе­туді мақсат еткен. Мұнан басқа әлемнің үздік университет­те­рінде кеңінен қолданатын про­фес­сор Алан Барнардтың "Ант­ропология тарихы мен тео­рия­сы" кітабы ант­ро­пология пәні­нің қалып­тас­уын­дағы көзқарас­тардың даму тари­хын зерттеп, теориялар мен мек­тептердің шығу тегін талдап, түрлі идея­лар төңірегіндегі пікірталасты сараптап, жүйе­леген.

Гуманитарлық пәндерге бағыт­талған кітаптар қоғам сана­сын өзгертіп, бәсекеле­с­тікке үндейді. Мұны Елбасы ке­ңейтілген жиында түсіндіре кеткен еді.

- Энтони Джон Патрик Кен­нидің "Батыс философиясының жаңа тарихы" мен Реми Хесстің "Философияның таңдаулы 25 кітабы" атты туындылары те­рең философиялық пайымдарға жетелейді. Ғалымдар 2050 жылы адамның барлық зият­кер­лік әлеуетін басып озатын жа­санды интеллект болаты­нын айтып жүр. Бұған дайын болу үшін әлемнің универси­тет­тері қазірден өздерінің зерт­теу орталықтарын ашып жатыр. Оксфордта адам бола­ша­ғы, Гарвардта болашақ адам қоға­мы атты философиялық инсти­тут­тар құрылып жатыр. Бізге де ойлану керек,-деді Елбасы.

Бас-аяғы бір ай ішінде 18 кітаптың электронды нұсқа­ла­ры оқырманға қолжетімді бол­мақ. Ал, қағаз жүзіндегі кітаптар қыркүйектен бастап Қазақс­тан­ның барлық университтеріне тегін таратылады. Жауапты қыз­метте жүрген сарапшылар тобы осы жылдың аяғына дейін тағы 30 кітапты аударып, көпке ұсына­тын­дықтарын жеткізді. Осы­лайша, уақыт ағымымен 100 жаңа гуманитарлық кітап­тар білім жолына түскен жастар­дың жаһан­дық білімнің нақ қайнар көзімен танысуына жол ашады.

Түйін. Қазақ зиялылары та­­лай жылғы текетіресте де ағар­тудан алыс кете алмады. Ше­тел әде­биетін санаға тоқи оты­рып, заман ағымын бол­жай біл­ді. Ал, бүгінгі ақпарат­тық иі­рімдерге толы техноло­гия­лық төң­керісте жастар жаһан­дық білім моделіне еркін мойын соза ала­ды. Себебі бі­лім мен ғылым­ды игеруде аяқ­тан тартатын тұ­сау, қолды бай­лайтын қиын­дық жоқ. Ал, жаңа гумани­тар­лық білім сол өрке­ниетке ден­деп енетін қадамның бірі бол­мақ.

Абай ТАҒЫБЕРГЕН