Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

Материалдар

Сауысқандық, петроглифтері, қола, ерте, темір дәуірлері

Бұл петроглифтер М.Қ.Қадырбаев пен А.Н.Марьяшевтың "Наскальные изображения хребта Каратау" атты еңбегінде жарияланған. 2004 жылы археолог М.Елеуов географиялық коорди­нат­тарын анықтап, петроглифтердің толық сипатта­ма­сын берген. 2013 жылы "Тараз" археологиялық ғылыми орталығы зерттеді. Жар­тастағы суреттер Сауысқандық, бала Сауысқандық тауларының сол­түс­тік, солтүстік-шығыс, солтүстік-батыс беткей­ле­рінде, Күркіреуіктің оң жағалауындағы қыратта және Сауысқандық өзенінің оң жағалауында орналасқан. Жартас суреттері үлкен Сауысқандық және бала Сауысқандық тауларының аралығында орналасқан петроглифтерді шартты түрде 1,2,3,4,5 деп, бірнеше топқа топтастырып қарастырылады. Петроглифтер сюжеттерінің ішінде Қаратау және іргелес аудандардың фаунасы мен мекендейтін жан-жануарларды бейнелейтін зооморфты бейнелер басым. Жартас суреттерінің арасында антропо­морфты бейнелерді, арбалар, аңшылық сюжеттерін, солярлық таңбаларды, "күн басты" тіршілік иелерін кездестіруге болады.

Петроглифтер негізінен Үлкен Сауысқандық тауының солтүстік-шығыс етегінде яғни, бала Сауысқандық өзенінің сол жағалауын бойлай, бала Сауысқандық тауының, оңтүстік, оңтүстік-батыс беткейінде, шағын Күркіреуік сарқырамасының солтүстік-шығысындағы адырларында орналасқан.

 

Сыры ашылмаған ескерткіштердің бірі Сауысқандық петроглифтері - Сауысқандық жар­тастарындағы байырғы тайпалардың дүниетанымы мен діни сенімдерінің ізі - жан-жануарлар культі исламға дейінгі көне діндермен, Ежелгі Шығыс халықтарының арасында кең таралған табиғат мінажатымен, әртүрлі билеуші тылсым күштермен байланысты дамығандығының айғағы. Сауыс­қан­дықтағы антроморфтық бейнелер адам мен таби­ғат­тың арасындағы байланысты айғақтайды. Мадияр Елеуов, Зейнолла Самашев, Сағымбай Мұрғабаевтың бірлескен зерттеу жұмысы "Сауыс­қандық петроглифтері" атты монографиялық еңбекте баяндалады.

  "Сыр - Алаштың анасы" деген тәмсіл бар. Бұл Қызылорда облысының ықылым заманнан қазаққа қорған, қажет уақытында пана да болғаны сол ай­мақта өсіп-өнгендігін көрсетсе керек. Сондықтан бо­лар, Сыр өңірінде тарихи ескерткіштер, көне жаз­балар, аңыз-әңгімелер мен түрлі жәдігерлерде есеп жоқ. Ондағы бір ғана "Сауысқандық" шатқа­лын­дағы петроглифтер көп жайттан хабар бере­тіндей.

Қаратауда 200-ден астам петроглиф жазба бар Қаратаудың соңғы сілемдері Қызылорда облысының Жаңақорған және Шиелі аудандары аумағында жатыр. Сол аумақта орын тепкен Сауысқандық шатқалында ата-бабаларымыз тасқа қашап жазған жазбалары сақталған.

Шиелі ауданы аумағындағы Еңбекші ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 50-60 шақырым қа­шықтықта жатқан Қаратау сілемдеріндегі тасқа қашалған бейнелер соған дәлел.

  Мамандардың айтуынша, Үлкеншоқы және Кішішоқы тау жоталарының жартасына (б.з.д ХVІІІ - б.з ІІІ ғ.ғ.) салынған суреттер қола дәуірінен қалған құнды дүние. Ондағы бейнелер сол дәуірдің әдет-ғұрпы, наным-сенімнің белгісі. 9 шақырымға со­зылған тастағы суреттердің басым көпшілігін қару асын­ған адам, жегілген арба, төрт түлік мал мен тауешкі, арқар мен қасқыр секілді жабайы аң-құстар жиі бейнеленгеніне қарағанда біздің бабаларымыз ата кәсіппен ертеректе айналысқан. "Ол жер тіпті халықтың тұрғылықты мекені де болуы мүмкін. Се­бебі, сол жерге жақын маңнан зираттар да табылды",- дейді олар.

Профессор Мадияр Елеуов басқарған Қожа Ахмет Яссауи атындағы халықаралық қазақ-түрік универ­си­тетінің Тұран археологиялық экспедициясы 2004 жылы зерттеу жүргізді. Олар үлкен Қаратау жота­сы­ның Сауысқандық шатқалындағы жартастарға салынған суреттердің ірі шоғырланған орнын ашқан. Археолог М.Елеуов: «Бұл жотада тасқа қашалған таңбалар көп. Ол әйгілі Таңбалы тастан бір мысқал да кем түспейді» деген пікір ай­тады. Тау таста­рын­дағы сызбалар сан түрлі тәсіл­дермен қашалып, оған көп бейнелер салынған. Тас ғасырдан кейінгі кезеңде сана иелері өздерінің тыныс-тіршілігі жайында тасқа қашап бейнелеуді дұрыс көрген. Онда шаруашылық, тұрмыс-салт пен жол-жоралғы, дүниетаным тасқа басылған. Ең негізгі көріністер тіршілік иелерінің аңшылық пен балықшылық секілді кәсіптерге қатысты екені көзге көрінеді. Сауысқандық шатқалы 500 гектар аумақты алып жатыр. Сыр бойындағы бейнелеу өнерінің тарихы Қаратау сілемдеріндегі жартастар бетіне қашап, ойып салынған адамдар мен жануарлар тұрпатты петроглифтерден басталады. Мұндағы петроглифтердің барлығы әртүрлі сю­жеттер мен композицияларға біріккен сан алуан тұр­мыстық, діни танымдық, мифологиялық ой-өріс­тер­мен тікелей байланысты. Қаратау петроглифтерінің мерзімдік ерекшеліктері ежелгі қола дәуірінен бастап ортағасырлық қазіргі этнографиялық кезеңдерге дейін созылып жатыр. Петроглифтер 8-10 мың сюжетті құрайды. Ең көрнекті сюжеттер қатарына қолдарына шоқпар ұстаған ер адам бейнелері тұр. Көп жағдайларда бастарына аң немесе құс іспеттес маска киіп, мал терісін жамылған бейнелер қола дәуіріндегі діни нанымның ерекшеліктерін және оның кейбір ғұрыптық тұстарын көрсетеді. Қазақстан­да­ғы петрографиялық зерттеу жұмыстары өткен ға­сырдың 20-жылдарынан басталды. Осының нәти­жесінде тастағы біршама жазбаларға назар аудары­лып, ғылыми тұрғыда баға берілді. Атап айтқанда, Арпаөзен, Баянжүрек, Ешкіөлмес, Қаратау, Қойба­ғар, Майдантал, Мойнақ, Теректі әулие секілді жер­лердегі жазбаларға осындай зерттеулер жасалған. Петроглифтік дүниелер өнерінің мәні терең, бейнесі мазмұнды болып келеді. Ежелгі замандағы адамдар аңыз әңгімелерге ден қоя отырып, мифтік бейнелерді де тасқа қашай білген. Сондай-ақ, қоршаған ортаға қатысты көріністерді де көз алдына келтіреді.

 Бекболат ӘБУОВ,

Шиелі аудандық тарихи-өлкетану

 

музейінің ғылыми қызметкері 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Сіз қалаған ұялы телефон қандай?

Айфон - 50%
Нокиа - 5.6%
Самсунг - 11.1%
Хуавей - 5.6%
LG - 27.8%

Дауыс саны: 18
The voting for this poll has ended on: 10 Қар 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Қараша 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
      1 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.