Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

Материалдар

БІЛІМ МЕН ҚҰНДЫЛЫҚ: тәрбие теориясына тереңірек барып жүрміз бе?

    Қабілетті ұлт қалыптастыру әсте оңай емес. Бұл дамуы жылдардан ғасырларға созылатын мемлекет алдындағы аса жауапкершілікті іс. Бір елдің бір елден көш басына шығып, ой жарысында қара үзіп шығуы да осы қабілеттіліктен туындайды. Ал, қарым-қабілет адамның алған білімі, көрген тәрбиесі, жиған тәжірибесі, ішкі мәдениеті арқылы келеді. Жұмыр басты пендесі бар жаһанның жуан елдері де білімнің құндылық негізі, әрі табыс көзі екенін әлдеқашан қабылдап қойған. Себебі қойнауы қазба байлыққа толы, жерінде қара алтыны бар дамыған елдер осы білім саласының маңайына топтасу керектігін сезініп келеді. Ал, білімді ұрпақты бәсеке­лестік алаңына әкелу білімнің басқышынан басталады. Алыс-жақын елдің алыптары ой жарысына түсе алатын оқушыларды әріден іздеп, дамуға қыруар қаржы бөлетіні қазақ қоғамын да ойлантуы керек.

Қазіргі мектеп партасындағы оқушы ертеңгі елдің экономикасына қызмет ететін маман екені анық. Ал, ой зердесі жетілген ұрпақ тәрбиелеу білімнің әдіс-тәсілдеріне тіреледі. Осы уақытқа дейін білім саласына түбегейлі өзгеріс керек екені ішінара айтылып қалуда. Бірақ педагогикада қолтаңбасы бар азаматтар ұлттық тәрбие білімнің бастауы екенін айтудан қалыс қалмайды. Дегенмен, "сырт елден нендей тәжірибе алуға болады?", "тәрбие формуласындағы өзгешеліктерді дамытудың жаңа әдістері қандай?" деген сауалдар күні бүгінге дейін ой-таразысына түсіп келеді. Осы оймақтай ойды алға тартып, біз де «қазақ баласының дамуына қажетті сырт елдің тәжірибесінің қайсысы ұлттық педагогикамен үйлесе алады?» деген сұраққа жауап іздеп көрдік.

Сырттай қарағанда сауалдың салмағы аса зор еместей көрінеді. Бірақ, бүгінгі педагогика ізденіс пен жаңашылдықты қажет етеді. Жер әлем дәл осы ізденіс пен білімнің көкжиегі дегенде батыс мәдениетін алғы шепке қояды. Мұнан кейін америкалықтардың білім мен тәрбиеге деген тәсілдеріне құлақ түреді. Бірнеше жылдан бері АҚШ-та білімін жетілдіріп келген Шыңғыс Мұқан Америка­ның орта мектептері оқушыға 4 негізгі құндылықты дарытатынын айтады. Өз-өзін қадірлеу, қиялдай білу, ұлтжандылық пен жана­шырлық сынды тәрбиедегі төрт фактор ағыл­шын қоғамын өзге елден бөлектеп тұрады.

Америкада қарапайым мектепте білім ұясының басшысы оқушыларды кіре берістен қарсы алады. Бұл баланың өзіне деген құрмет, әрі өзгелерді құрмет тұтуға шақырады. Тағы бір ерекшелік, бұл елде мұғалім оқушыны өзімен тең көреді. Себебі теңдік ой еркін­дігіне жол ашады. Сондықтан мұғалімнің пікірі­мен келіспеу, берген ақпаратына күмән келтіру, дәлел сұрау қалыпты жағдайға айналған. Бұл бірінші құндылық.

- Адам баласы ақпаратты көзбен немесе мәтінмен емес, суреттермен және жалпы сезім көзімен қабылдайтынын ескерсек, оқу-жазу дағдысы шыңдалмаған оқушыларға мектеп бағдарламасын жеткізе отырып, қиялдау қабілетін дамытудың бірден-бір құралы тағы да өнер болып шықты. Бала нақтылықты қиялмен елестетумен қабылдайды. Білім саласын түрлі тесттерге емес, шығармашылық мазмұнға бағыттау жөніндегі ойларымен танылған британдық Кен Робинсонның пікірінше, «қиялдау шығармашылыққа, инно­вацияға алып келеді»,-дейді.

Өзге елдің дәстүріне ой тоқтатып келген Шыңғыс Мұқан қиялдаумен қатар ағылшын балаларын тәрбиелеуде ұлтжандылықтың мектептен басталатынына көзі жеткенін айтады. Әр сынып бөлмесінде АҚШ-тың елу жұлдыз, он үш жолақты туы ілінуі, АҚШ сим­вол­дары мен ұлт негізін қалаушы президенттерін зерттеу оны мектеп бағ­дарла­масына енгізу бала бойында ұлтжанды­лық ұш­қынын оятады екен. Ағылшын тілінің маманы балаларды тек оқытып ғана қоймай, оның жанашырлыққа тәрбиелеу керектігіне бір сәт көңіл бөлсек деген ойын іркіп қалмай, басылымдардың біріне мақала етіп жазады.

- Бір күні мектепке барсам, кіреберіске "Сирия балаларына көмектесеміз" деп жазып қойыпты. Жанында жоғары сыныптың оқушы­лары балаларды алып кетуге келген ата-ана­ларға бірнәрсе түсіндіріп тұр. Бастауыш сынып оқушылары акция туралы үнпарақтар таратып жүр. Тағы біршама уақыт өткен соң оқушылар Оңтүстік Суданның ауыз су жоба­сына бір доллар­дан ақша жинады. Оқушы­лардың мек­теп қабырғасында осындай жанашырлық жоба­ларды бастағаны өсе келе әлеуметтік пробле­маларды шешуге бар байлығын бағыттаған Билл Гейтс қоры сияқты қайырымдылық қорын ашуға ой салады.

Елді индустрияландыру арқылы дамыту түсінігі қазір ескіріп қалыпты. Дамыған елдер деиндустрияландыруды бастан кешіп жатыр. Өнеркәсіптік қуаттар, яғни қолдың күші даму­шы елдерге шығарылып, экономика мидың күшіне ғана негізделе қайта құрылымдауда. Сон­дықтан, өскелең ұрпақтың қиял қанатын қалып­тастырмаса, оны құндылық­тармен қы­зық­тырмаса, қарапайым білім иесін дайындау ел дамуына драйвер бола алмайды,-дейді Гарвард университетінің түлегі Шыңғыс Мұқан.

Расында, тәрбие мен білімді қатар қойған елдер тәрбие формуласын өзінше іздейді. Канмури Иошими күншы­ғыс жұртының балаларына ерте кезден еңбек ұғымын түсіндіру тәрбиенің ең жоғары көр­сеткіші екенін айтады. Айтуы­на қарағанда, Жапония мектептерінде балалар­ды адам болуды өзінен бастап, айналаңа мейі­рімді болу және денсаулықты сақтау сынды үш ірі ұранмен тәрбиелейді. Мұны жапондар чито­кутай деп атайды екен. Читокутай ұғымының өзі, чи - сана негізі, білім, ал току - рухани, па­ра­сат негізі болса, тай - зат, пішін. Бұл үшеуі­нің мекені - бас, жүрек, дене. Бұл тек оқу­шыларға ғана қатысты нәрсе емес, ұжымдық тәрбиеге әсер етеді. Ал, бастысы - еңбекке баулу дейді.

- Жапонияда оқушыларды егістікте орақ орып, келсаппен күріш түюге де баулиды. Орақ ұстау арқылы күрішші болудың қызығы мен қиындығын сезінеді. Ауыл шаруашылығы, үй шаруашылығы, тұрмыстану сияқты отбасына қажетті нәрселермен шұғылданады. 3-сынып балалары "Отбасы тәрбиесі" деген сабақты осында өтеді.  Аспаздық мектебінде ас пісірсе, қолөнер бөлмесінде іс тігіп, үй ша­руа­сына бейімделеді. Кемемен балықшы­лар ауылына да барып тұрады,-дейді ол.

Күншығыс жұрты үшін еңбектен басталған тәрбие толық білім алуға жетелейді. Қарап тұрсаңыз, қазақтардың өткен өмірінде де мектеп оқушыларын еңбекке ерте араластыру, колхоз жұмысына бейімдеу ісі жапондармен ұқсас. Тек Кеңес үкіметі тұсындағы мұндай тәсіл бүгінгі педагогикадан тысқары қалуда. Еңбекке еттері үйренген тек күншығыс жұрты ғана емес, аспан асты елі де бала бойынан білімнен бұрын еңбекке деген қабілетті талап етеді. Қытайда оқып, кәсіп бастаған журналист Дәурен Омаров еңбекқорлық ақыл-ой жүйесіне әсер етенін былай деп жазады.

- Қытайда ата-аналар мен ұстаздар балалар­ды жастайынан аз уақыт ішінде өте ауқымды ақпаратты қорытуға үйретеді. Иероглифтермен жазу жүйесі де бұған оң әсерін тигізеді. Мектеп жасындағы бала екі мың әріп-иерог­лифті білуі керек. Ал, университет студенті 4-5 мың, мұғалімдер 7-8 мың иероглифті меңгеруі шарт. Себебі иероглиф­тер тез ойлау, тез үйрену, тез шешім қабылдау қабілетін дамытады,-дейді Дәурен Омаров.

Тәрбие мен білім ұстанымдарының ортақ түйісер жері бір. Бәрі де қабілетті ұлттың қалыптасуы үшін күш салады. Дегенмен әртүрлі тәсілдер мен ұлттық ұстанымдар елдерді ерекшелейді. Біздің де ұлттық педагогикадағы Ы.Алтынсариннен бастау алатын тәлім теориясы көп елдің назарына ілікпей қоймайды. Дегенмен, бүгінгі білім жүйесі ескіні жаңаға ауыстырып, түрлі реформаларға теліп қойды. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Серік Пірәлиев «жаңашылдық енгіземіз деп алашапқын болумен қатар бала бойына ұлттық рухты сіңіруіміз керек» деген еді журна­листерге берген сұхбатында.

- Ілгеріде бабаларымыз ақылды, зерек, сөз білетін, жөн білетін дүниетанымы кең ерекше балаларды жинап алып, ел басқаруға, дау-дамайды шешуге, ел мен елдің арасын бітістіруге арнайы оқытып үйретеді. Тіпті данышпан Төле би бабамыздың өзі ел аралағанда ақылды балаларды іздеп, тауып жүретін болған. Бүгінде барлық облыс орталықтарында дарынды балалар мектептері бар, интеллектуалдық мектептер ашыла бастады. Онда оқитын балалардың белгілі бір білім саласы бойынша дарыны бар болса болған шығар, бірақ ақыл-ойы, дүниетанымы, адами қабілеті бірдей емес. Компьютерлік-электрондық сауаты, таланты асып тұрғаны­мен, ұлттық рухы, ділі, сезімі жоқ бала ертең өз ұлтын жарылқай қояды деу бекершілік. Сондықтан алдағы уақытта ақылды, зерек, ұлттық рухы бар балаларды ел басқару ісіне арнайы дайындасақ, ұтарымыз көп болары анық,-дейді Серік Пірәлиев.

Білімнің қай құрлықта болмасын, қозғаушы фактор екені ақиқат. Қазақ баласының қабілет-қарымы ой-жарысына түскен елдердің ішінде бетті басатындай жағдайда емес. Әйтсе де, соңғы жылдардағы білім саласындағы бір қайнауы кем реформалар білімнің сапасына сызат түсіргендей әсер береді. Себебі бала мен ұстаз арасындағы түсінбеушілік, министр мен ата-ана арасындағы сан сауалдар бүгінгі білім жүйесіне, тәрбие мен тәлім теориясына өзгеріс керек екенін айқындап тұр. Бастысы, сырт елдің ұлттық менталитетке қайшы кел­мейтін озық тәжірибені ендіру бала болаша­ғына бей-жай қарай алмайтын ата-ана үшін де, мемлекеттің интеллектуалдық әлеуетінің қалыптасуы үшін де аса қажет. Біз мақалаға өзек еткен әлем елдеріндегі тәлім теория­сының көпке ой салуын әрі білімнің құндылық көзі екеніне көз жеткізуді мақсат еттік. Ал, таразыға түскен ойды сабақтап, қорытынды жасау оқырманның еншісінде.

Абай ТАҒЫБЕРГЕН

 

 

 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Сіз қалаған ұялы телефон қандай?

Айфон - 50%
Нокиа - 5.6%
Самсунг - 11.1%
Хуавей - 5.6%
LG - 27.8%

Дауыс саны: 18
The voting for this poll has ended on: 10 Қар 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Қыркүйек 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 29 30

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.