Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

Қазақ халқы ежелден төрт түлік малды бағып, жазда жайлауға, қыста қыстауға көшіп жүрген керемет...

Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

  Ойнамайтын бала жоқ. Сухомлинскийдің сөзімен дәлелдейтін болсақ, "Ойынсыз ақыл-ойдың қалыпты...

АҚШ -тағы КЕН АЛИБЕК ЕЛГЕ ҚАЙТА ОРАЛДЫ

Кезінде АҚШ-қа кетіп қалған көрнекті микробиолог ғалым, полковник Кен Алибек туралы (азан шақырып...

 АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

Атады таң, батады күн, толады ай.  Ауысады күнде саба, толағай.  Бірі барда бірі болмай,...

 Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

 Сыр бойы – туризм саласынан кенде емес аймақтардың бірі. Айтатыны жоқ, Қазақстан өзінің...

  • Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

    Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

  • Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

    Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

  • АҚШ -тағы КЕН АЛИБЕК ЕЛГЕ ҚАЙТА ОРАЛДЫ

  •  АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

    АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

  •  Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

    Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Мұрағат

Серіктестер

Latest News

«Қызылорда» атауын өзгерткен дұрыс па?

    Сұлу Сырдың бойы тұнып тұрған тарих. Уақыт ағымында сан түрлі өзгерістер мен қысылтаяң кезеңді бастан кешірген елдің өткеніне бір көз жүгіртіп өтелік. Себебі "қала атауы тағы да өзгерсе екен" деген әңгіменің ұшы шығып жүр. Оған нақты ұсыныстар да бар. "Қызылорда қаласының ең алғашқы атауы қалай өзгерді? Тарих қалтарысында нендей оқиғалар себебінен атаулар енді?" деген сұрақ­тарға жауап та ала білдік. Қызылорда облыстық өлкетану музейінің қорында сақталған ақпараттар негізінде қала атауына байланысты оқиғаларды саралап көрелік.

Қызылорда қаласының 200 жылдық тарихы бар. Алғаш қаланың іргесі 1818 жылы қаланды. Осынау екі ғасырға жуық уақыттан бері бұрын­ғы Ақмешіт, қазіргі Қызылорданың өндірісі өркен­деп, экономикасы дамып, сәулеті мен архитектурасы ерекшеленіп, зәулім ғимараттар бой көтеріп, сәулетті ескерткіштер мен мұнда­лайды. Бүгінгі жайқалған қаланың көрінісін көріп, өткен тарихын да ұмытпағанымыз жөн. Қойнауында Сырдариядай шалқары бар, Аралдай көлі, Тұрандай шөлі бар, топырағы құнарлы, ырысты, күрішті аймақтың дамуына Қызылорда қаласының рөлі зор. Алдымен Қамысқала деп аталған жерден Ақмешіт деген бекініс бой көтерді. Сол бекініс бүгінгі Қызылорда қаласының орны.

Енді қандай маңызды оқиғалар орын алып, қала атауының аты неге бірнеше рет өзгеріске ұшырағанын түйіндей түсейік. XIX ғасырдың II жартысында Сыр бойы қазақтары патша үкіметіне номиналды түрде ғана бағынышты болған. Аралға құятын Сырдарияның жоғары ағысында Қоқан хандығы, төменгі ағысында Хиуа хандығы жиі өз шапқыншылықтарын жүргізіп отырған. Тек қоқандықтар Түркістан­ды жаулап алғаннан кейін 1814-1817 жылдары Шымқорған, Күмісқорған, Жөлек, Жаңақорған бекіністерін салып, осылардың басты орталы­ғы - Ақмешіт бекінісінің іргетасы шамамен 1817 жылы қалана бастайды. Қоқандықтар Ақмешітті қорған бе­кініс ретінде салған. Қаланың орталы­ғында ақ кірпіштен өрілген мешіт болған. Қаланың атауы соған байланысты аталған.

Сыр бойындағы Ақмешіт бекінісін, оның төңірегіндегі қалаларды өзіне бағындыруды басты мақсат еткен патша үкіметі 1853 жылы 28 шілдеде "Сыр қазақтарын қоқандықтардан қорғаймыз" дегенді желеу етіп, Орынбор гене­рал-губернаторы В.Перовский әскерле­рімен Ақмешіт қаласына басып кірген. Бұл тарихтың келесі парақтары. Қоқандықтарды қаладан қуып шығып, өздерінің бекініс орталығына ай­налдырып, билігін жүргізеді. Тарихтың белгісі ретінде Қызыл­ор­даның шетінде "Қоқан қаш­қан" деген төбе­нің барын айтады көнекөздер. Осы жылдан бастап қаланың атауы Перовск аталады.

Жиырмасыншы ғасырдың басында мемле­кет билігінің кеңестердің қолына өтуі кезінде Перовск қаласында кеңес үкіметі бейбіт түрде орнады. Ал, азамат соғысы жыл­дары Перовск, Қазалы қызыл гвардия отряд­тары жұмысшы­лар мен шаруалар депутаттары Кеңесінің ұйым­дасқан қарулы күшіне айнал­ды. Бұл жылдары Перовскіде партизан отряды құрылды, оның ішінде қазақтар да болды. 1922-1925 жылдары қала қайтадан Ақмешіт аталды. Қазақ АКСР-і Орта­лық комитетінің 1925 жылғы 9 ақпандағы шешімімен респуб­лика астанасы Ақмешітке көшірілетін болды. Бұл тарихтағы үлкен бетбұрыс еді.

Қызылорда қаласының Қазақстан Респуб­ли­ка­сы­ның астанасы деп аталуымен жаңа тарихтың беті ашылды. Ата-бабаларымыздың ежелден астана орталықтары болған өңірге қай­тадан кеңес саясатын алға тартқан үкімет жасақталды.

1997 жылдың 17 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен қала­ның орысша транскрипциясы Кзыл-Орда­дан Қызылордаға, ал облыс аты Кзыл-Орда облысынан Қызылорда облысына өзгертілді.

Екі жүз жылдық тарихында осындай өзге­ріс­терге ұшырап, белгілі бір оқиғалар негізін­де өзгерген қала атауы тағы да ауыса ма? Оған се­беп бар ма? Кім қолдайды, кім қарсы? Ұсы­ныс пен пікірлерді оқырман алдына жайып салып отырмыз.

Дастан СӘТБАЙ, тарихшы:

- "Қызылорда" сөзі біздің тарихымыздан сыр шертеді. Қала атауының өзгергенін құптамаймын. Қызылорда қаласы осы атауымен қала бергені дұрыс. Қызылорда алаш зиялыларының, белді тұлғалардың, жалпы қазақ халқының тарихы десек болады. Сон­дықтан оны "Ақмешіт" деп, не өзге етіп атаудың керегі шамалы. Ал, халық өре түрегеліп, "ел атауы өзгерсін" деген жағдайда осы "Ақмешіт" деген сөзге қарсылығым жоқ. Дегенмен де оның өзі дінге қарай бүйірін бұрып тұр. Бұл арада "мешіт" сөзі рөл атқарып кетеді. Сосын "Тұран" деп жаңа дүние енгізудің қажеті шамалы. "Перовск" деп кезінде ұлтты қорлау үшін аталды, қазір "Қызыл" деген сөзден кір іздеп, содан құтылғылары келеді. Бірақ, ол сөздің аса бір маңыздылығы бар деп ойламаймын. Менің топшылауымша, мұнда Қызылжарға өз атауын қайтарып беріп, Қызылорда атын өзгерту сынды астар жатқан секілді.

Қазір өзгертулер көп. Орындысы бар, орынсызы да жетіп артылады. Мысалы, Шиелі ауданындағы "Төңкеріс", "Телікөл", "Ақтоған" деген атауларды кісі аттарымен атап, бұрынғы тарихи атауынан айырып тастады. Тұлғаларға ескерткіш салсын, көше атауын берсін, ал ауыл, қала атауына тиіспеу керек! Әр атаудың өз тарихы бар. Ұрпақ сол сөздің түп-тамырын ұғып, рухани тәрбиемен сусындап өсуі қажет.

Кезінде ақтар мен қызылдар соғысы болды. Осы тарихтың нәтижесінде Қызылорда атауы дүниеге келді. Онда тұрған ештеңе жоқ. Содан бері де жүз жылға жуық уақыт өтті ғой. Бұл үлкен тарих. Оған қоса, ұлт мақта­ныштарының есімі де осы қалаға байланысты тарихта қалды. Сол себепті де қала атауының өзгеше, тереңдетіп өзгертуге қатысты ұсынысым жоқ. Өзгертер болса, Павлодардың атауын ауыстырсын. Ол қаланы мен "Қимақкент" дер едім. Қимақтар тұрған жер болғасын осы атау сай келеді. Бірақ, мұны да ой елегінен өткізу керек. "Кереков" деген көпес болған. Ол сол солтүстікте жүк тасыма­лымен айналысқан. "Кереку" сөзі сол адамның атауынан шыққан. Қазақтар сөзді бұрып алып, "кереку" деп кеткен. Орыс сөзінен қашамыз десек, қаланы бұлай атау да қате болар еді. Ал, Қызылорда осы атымен қала бергені абзал.

 

Әділбек ҚАБА, журналист:

  - Неге Қызылорда? Қазақтың тарихына етене Ақ Орда, Көк Орда, Алтын Орда атаула­рын да келмеске кетірсек те, Қызылорда атына неге жабыстық та қалдық? "Қызыл" атауы кешегі күшпен коллективтендіру жасап, малын тартып алып, қазақтың тең жартысын аштан қырған, одан қала берді қазақтың бетке ұстарларын атып, асып, қудалауға салған Кеңес үкіметімен, қызылдар партиясымен байла­нысты екенін біле тұра неге бұл атауды өзгер­туге талпынбаймыз? Әлде, баяғыда күйреген Кеңес үкіметінен қалған үрей мен құлдық сана жібермей тұр ма?

Осы орайда қаланы және облысты қалай атауға болады деген ой туары анық. Тарихқа үңілсек, Қызылорданың байырғы атауы - Қамысқала. Кейін Ақмешіт атанды. Бұл аймақта ертеде Ордакент, Сығанақ қалалары болған. Бұлар да қала атын иеленуге лайық. Жалпы, Қызылорда облысы - Арал теңізінің шығысында, Сырдария өзенінің төменгі ағысында және Тұран ойпатында орналасқан. Сондықтан Қазақстан, Сыр бойы алты алаштың анасы, түркі дүниесінің түп тамыры екенін тағы бір бекіте түсу үшін Қызылорданы Сырдария облысы, Тұран қаласы деп өзгертуді ұсынамын.

Бейімбет Майлин, Сәкен Сейфуллин, Сәбит Мұқанов, Ілияс Жансүгіров, Әбділда Тәжібаев, Сабыр Шәріпов, Қалмахан Әбдіқадыров, Асқар Тоқмағамбетов тәрізді қазақ зиялыларының ізі қалған, алаштың анасы атанған киелі мекенді шынымен құрмет тұтсақ, ұлттық сананы жаңғыртқымыз келсе, тарихи әділетсіздіктерден ел тарихын арашалап алғымыз келсе, атауды өзгерту керек. Білеміз, оған біршама қаражат кетеді. Алайда ұлттық рух, намыс одан да биік әрі қымбат.

Бодандық дәуірден босап шыққан қазақ елінің әлі де өміріне сіңісіп кеткен тарихи жайттар мен сөздер баршылық. Одан арылу уақыт еншісінде. Қызылорда қаласының атауы, басқа да толып жатқан сөздер уақыт тезінен өтіп, қазақтың төл сөзіндей болып кеткені де жасырын емес. Тек осының аражігін ажыратып, халыққа тұшымды ой айтатын зиялылар керек.

Айдар САЙЛАУОВ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Сіз қалаған ұялы телефон қандай?

Айфон - 50%
Нокиа - 5.6%
Самсунг - 11.1%
Хуавей - 5.6%
LG - 27.8%

Дауыс саны: 18
The voting for this poll has ended on: 10 Қар 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Қыркүйек 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 29 30

Біз туралы

Редакция құрамы

 

Бас редактор – Нұрлан Нұрмахан

Жауапты хатшы – Абай Тағыберген

Журналистер

Толыбай Абылаев

Айдар Сайлауов

Жүлдызай Қалиева

 

Байланыс телефоны: 8(7242) 20-16-19

 

Е-майл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Кім онлайн?

Қазір 27 қонақ және Бірде бір тіркелген қолданушы жоқ сайтта отыр

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.