Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

Материалдар

Арал тағдырымен ойнауға болмайды

 Шаттығы шанақтан күй бо­л­ып өрекпіген, шалқар ай­ды­ны ша­ғал­а шаңқылымен жаңғы­рып, тау­дай толқындары тулақ­тай аласұр­ған Аралдың аптығы бү­гін­де құм­ға себілген судай ба­сы­лып қал­ған. Жағалауы көк­пен жалғасқан, балығы Арал халқына жылдар бойы азық болған теңіз бүгінде жаралы жол­барыс секілді. Балықшылар ата кәсіптен ажыра­май, таба­нынан су кеткен теңіз­ден нәпа­қа­ларын айыруға мәж­бүр. Бұ­рын­ғыдай балықтан тау тұр­­­­ғыз­баса да, талғажау қылар­лық не­сі­бесін судан тауып жүр. Ал, балық аулау жолына түскен жан­­­­дардың өзі жылына 8 мың тон­на балық аулайды екен. Осы күні балық өнімін өңдейтін 8 зау­­ыт Арал ау­данында жұ-мыс жасап тұр.

Бастан өтетін қысылтаяң шақ­­та, бұрынғы аста-төк ке-зеңді аңсау адам қанына сіңген қаси­ет. Осы­нау айтып келме-ген Арал апатына себепкер негізгі фак­тор­ларды  тізбек­теген ғалымдардың топшылауларын бір шолып шығалық. Аралды қасіретке тап қылудың жер­гілікті жер­дің тарихи-табиғи ерекшелік­терін ескермеу, ауыл шаруа­шылығын дұрыс жоспар­ламау, судың қорын есепке алмау, суды өте көп қажет ететін күріш, мақта дақылдарын барынша кө­бей­тіп жіберу, жерді игерудің агротехникалық шараларын сақ­­та­мау және суды үнемді пайда­ланбау, табиғат ресурс­тарын пай­да­лануға жіберілген қателіктер мен оны меңгеруді ғылыми тұр­ғы­да негіздемеу секілді толып жатқан  себептері бар. Ең өкі­ніш­тісі, бұл қателіктер көзге ұр­­­­ып тұрса да, өңірдегі ахуал осы күй­інше әлі күнге жалғасып жатыр.

Жоғарыда аталған фактілер Ар­ал теңізі экожүйесіндегі тір­ші­лік атаулыны экологиялық дағда­рысқа әкелді. Бұл жағ­дайлар ад­ам баласының қолдан істелген қате­лі­гі ретінде дүние жүзіне бел­гілі. Арал өңірінде ту­ын­дап отыр­ған эколо­гиялық апат нышаны жыл өткен сайын теңіз суын тарыл­тты. Оның фаунасы мен фло­расын жойып бітіруге қарады. Топырақтың тұздануы өте жыл­­дам жүруде. Арал теңізінде ба­лық өсіру шаруашылығы тоқ­талып, соң-ғы жылдары ғана қайта қолға алынды. Ондағы тұрғын­дардың әлеуметтік жағ­дайы тө­мен­деп кетті. Теңіз түбінен көте­ріл­ген улы тұздың мөлшері жы­лы­на 13-20 млн. тон­­на деп есепте­леді. Тіпті, тұзды шаңдар әсері сонау Орта Азия респу-бликалары аума­ғына жетіп, ауыл шаруа­шылы­ғына зар-дабын тигізгені ай­тыл­ды. Топырақтың тұздануы Өз­бек­станда - 60%, Қазақстанда - 60-70%-ға артқан. Арал өңірін­дегі климаттың өзгеруі шөл бел­демінің табиғи ландшафтарын бірте-бірте күрделі әрі қайтым­сыз антропогендік экожүйе­лерге қарай ығыстыруда. Эко­лог ғалымдар­дың осы кезге дей­ін­гі еңбектерін оқып отыр­саңыз, осы сынды де­рек­терден көз ашпайсыз.

Тағы бір айта кететін жайт, Ар­ал өңіріндегі антропогендік фак­торлар ондағы тұрғындар­дың салт-дәстүріне, экономи­ка­лық-әл­еу­меттік жағдайына ті­келей әсер етуде. Жұмыссыз қал­ған балық­шы­лар әлеуметтік жағынан қор­ғансыз боп, бас­қа аймақтарға еріксіз қоныс ау­дарып кеткені де белгі­лі. Үкі­меттік бағдарламалар­дың қол­дауымен олар елге біртіндеп оралу­да. Соның өзінде дәл бұрынғы ахуал қайта қалпына келді деу қиын. Қазіргі Арал өңірінде адамдардың денсау­лық жағдайлары да күрт төмен­деп кеткен. Бұл өңірде соңғы мә­лімет­тер бойынша тубер­кулез, бүйрекке тас байлану, са­рысу, өкпе-тыныс дерттері өзге аудан, облыстармен салыстыр­ғанда жоғары көрсеткіштерге ие.

Қысқаша айтқанда, Арал теңізінің болашағы дүние жүзі халықтарын толғандыруда. Оның біржола жойылып кетуі Орта Азия мен Қазақстанды ғана емес, көптеген Шығыс ел­де­рінің тыныс-тіршілігіне өзге­рістер әкелмек. Ал, әлемдік кли­маттың өзгеруі, шөлге айналу, атмосферадағы ауытқушылық­тар, антропогендік экожүйе­лердің тұрақсыздығын туды­рады. Арал мәселесі соңғы 10 шақты жылда географ және эколог ғалымдар арасында жиі-жиі пікірталастар туғызуда. Арал мәселесі туралы халық­аралық конференциялар ұйым­дастырылды. Орта Азия рес­пуб­ликалары, Ресей, АҚШ, Жа­по­ния, т.б. мемлекеттер, ха­лық­аралық қоғамдастықтар қаржылай көмек көрсетті.

Арал теңізін қалпына кел­тіріп жандандыру жөніндегі бірнеше ғылыми болжамдар мен жобалар бар. Ғалымдар­дың нұсқауы бойынша олар төмендегіше кезеңдерден тұра­ды. 1.Сібір өзендерін Қазақ­станға бұру. 2.Әмудария мен Сырдария өзендерінің суын реттеу арқылы суды молайту. 3.Арал теңізін жартылай сақтап қалу. 4.Каспий теңізінің суын жасанды канал арқылы әкелу. 5.Жер асты суларын пайдалану. 6.Арал теңізінің өздігінен таби­ғи реттеулерін немесе толы­суын күту. Бүгінде Солтүстік Аралды сақтап қалу үшін көп­теген жұмыстар атқарылды. Екіге бөлінген теңіздің Қазақ­стан аймағындағы Солтүстік Аралдың деңгейі баяу болса да көтеріліп келеді.

Қазіргі кезде Аралды құт­қару бағытында батыл да жос­парлы түрде жұмыстар жасалу­да. "Арал тағдыры - адам тағ­ды­ры" болғандықтан, ғажайып су қоймасын оны сақтап қалу қа­зіргі ұрпақтың болашақ алдындағы борышы. Кезінде Арал халқын көшіру жөнінде әңгіме қозғалғанда Шерхан Мұр­тазаның қаһарына мініп: "Ол жақта да бір қауым ел бар ғой. Сол елдің кіндік қаны там­ған топырағы, ата-бабалары жатқан жері емес пе?! Бабала­рының бейіттерін тастап қалай көшеді?" дегені есімізде қалып­ты.

Расында, Арал тағдырымен, Адам тағдырымен ойнауға бол­майды!

Арал тағдырына алаңдау­шылар жетерлік. САРАТС жо­ба­сы осы игі істің көш басында тұр. Сыр өңірінде "Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Сол­түстік Арал теңізін сақтап қалу" жобасының бірінші кезеңі өз мәресіне жетті. "Ғасыр құры­лысы" аяқталып, Көкарал бөгеті пайдалануға берілгелі Арал жұртшылығының тіршілігі сәл де болса қайта жандана баста­ғандай. Ата кәсіпті түлетіп, те-ңіз жағалауын күзетіп жүр­гендердердің тірлігіне береке кіруге жақын. Биыл САРАТС жобасының екінші кезеңі баста­лады. Сүйінші жаңалықты об­лыс әкімі Қырымбек Көшербаев аудан халқымен өткен кездесу­де мәлімдеген болатын. "САРАТС жобасы - Аралды жан­дан­дыруға көмегін тигізеді. Биыл осы жобаның екінші ке­зең­ін бастаймыз. Бұл Елбасы­мыз­дың тікелей қолдауының арқасында жүзеге асатын бола­ды. Осылайша, Нұрсұлтан Әбіш­ұлы Арал халқына өзінің қамқорлығын көрсетуде", - де­ген еді аймақ басшысы. САРАТС жо­басының екінші кезеңіне қажетті қаражаттың жартысы дүниежүзілік банктен бөлінсе, қалғаны республика­лық бюджеттен алынған. Жал­пы, бұл кезең 8 жобадан тұра­тын болады. Алдағы мақсаттар орындалған жағдайда Арал теңізі аудан орталығына бір шақырым жақындайды. Жаңа­дан жұмыс орындары ашылып, балық аулау көлемі артады. Айта кетейік, өткен ғасырдың жетпісінші жылдары Арал хал­қы өзге аумаққа үдере көшкен болатын. Теңіз тартылған тұста тұрғындардың басқа амалы да қалмады. Ал, еліміз тәуелсіздік алып, САРАТС жобасын жүзе­ге асыру басталғаннан кейін балық шаруашылығымен айна­лыс­қысы келетіндер теңіз жаға­сына қайта қоныстанды. Жергі­лікті халықтың екінші тыны­сының ашылуына Көкарал бөгетінің салынуы сеп болған. Ұзындығы 13 шақырым бола­тын нысанның арқасында Кіші Арал қайта тулап, су маржан­дары көбейе бастады. Көп кө­ңіл­дерге үміт сыйлаған осы жобадан халық та мол нәтиже күтеді. Лайым, солай болғай!

 Айдар САЙЛАУОВ

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Сіз қалаған ұялы телефон қандай?

Айфон - 50%
Нокиа - 5.6%
Самсунг - 11.1%
Хуавей - 5.6%
LG - 27.8%

Дауыс саны: 18
The voting for this poll has ended on: 10 Қар 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Тамыз 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.