Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

Материалдар

СЫР ӨҢІРІНІҢ ҚАСИЕТТІ МЕКЕНДЕРІ

2014 жылы Елбасының арнайы тапсыр­ма­сы­мен Қорқыт кешеніне қайта жаңғырту жұ­мыс­тары жасалды. Кешенімен бірге музей ғимараты жа­ңадан салынып, толыққанды реэкспозиция жұ­мыстары жүргізілді. Қазіргі таңда музей экс­по­зициясынан Сыр өңірінің ежелгі дәуірінен бас­­­тап қазіргі кезеңге дейінгі тарихынан то­лық­қан­­ды мәлімет алуға болады. Музей экспо­зи­циясынан археология, Қорқыт ата мұралары, ұлттық музыкалық аспаптар және сирек кез­десе­тін кітаптар мен қолжазбалармен танысуға бола­ды.

Археологиялық экспозициясының мерзімдік шеңбері Шірік-Рабат (б.з.д. ІҮ-ІІ ғғ.), Жетіасар мәдениеттеріне (б.з.д. І мж аяғы - б.з. І мж), орта­ғасырлардағы оғыз-қыпшақтар дәуіріне бөлінген (ҮІІ-ХІ ғғ.).

Шірік-Рабат мәдениеті.

Сырдария сақтарының мәдениеті б.з.д. I мың­жылдықтың екінші жартысында гүлденген деңгейге жетіп, қалалар пайда болды. Бұл өркениет б.з.д. IV-II ғғ. қанатын кең жайып, отан­дық тарихта Шірік-Рабат мәдениеті деп аталды. Қармақшы ауданы аумағындағы Шірік-рабат қалашығы Сырдарияның көне арнасы - Жаңа­да­рияның сол жақ жағалауындағы көлемі 850х600 м. болатын табиғи төбенің үстінде орна­ласқан. Ескерткіш мықты қорғаныс жүйелерімен қоршалған. Төбенің төменгі етегінде қазылған ор бар. Оның бүгінгі таңдағы тереңдігі 4,5 метрге, ені 40 метрге жуық болса, ал одан шыққан топы­рақ­тан сыртқа дуал тұрғызылған. Сақталған биіктігі 3 метрді, тарабындағы ені 8-10 метрді құ­рай­тын бұл бекініс дуалды қалашықты сол­түс­тік­тен және шығыстан қорғап тұрған. Қала жұр­тында халықтың қоныстануы бірнеше кезеңнен тұр­ды.

1946 жылы Шірік-рабат қалашығын алғаш рет С.П.Толстовтың жетекшілігімен Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедииясы зерттеді 1948-49 жж., 1957-58 жж. архео­ло­гия­лық қазба жұмыстары жүргізілді [Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. Москва, 1962. С.139.]. Одан кейін 2004 жылдан бастап "Мәдени мұра" бағдарламасы аясында Шірік-ра­бат археологиялық экспедициясының (жетекшісі Ж.Құрманқұлов) зерттеу жұмыстары басталып, қазіргі уақытта жалғастырылуда.

Музейдің арнайы витриналарына Шірік-рабат оазисіндегі Шірік-рабат, Бәбіш мола, Ба­лан­ды қалашықтары жайлы деректер, археоло­гия­лық ғылыми-зерттеу материалдары, қазба жұ­мыс­та­­ры кезінде табылған керамикалық ыдыс­тар, сақ адамының мүсіні қойылған.

Жетіасар мәдениеті.

Қызылорда облысындағы ірі археологиялық кешендердің  бірі - Сырдарияның төменгі ағы­сын­да орналасқан Жетіасар археологиялық ескерткіш кешені. Бұл оазисте б.з.д. I мыңжыл­дық­тың соңы - б.з. І мыңжылдығында жалпы саны шамамен 50-ден аса қамал-қалалар бой көтерген. Оның 27-сі Жетіасар алқабында 5-7-ден топ-топ болып, Сырдарияның көне салала­рының бірі Қуаңдария мен Ескідариялықтың ондаған ұсақ тарамдары бойына салынған. Олар­дың қазіргі үйіндісінің биіктігі 18-20 метрге жетеді. Асарлардың барлығы әртүрлі деңгейде жасалынған қорғаныс жүйелерімен қоршалған. Қор­ған іші тұрғын үй, зәулім сарай және қолөнер шеберлері тұратын бөліктерге бөлінген. Жетіасар шат­қалында ХАЭЭ алғаш рет археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді [Левина Л.М. Кера­мика Нижней и Средней Сырдарьи в  І тысячилетие н.э. Москва, 1971, с.25-40].

С.П.Толстовтың жетекшілігімен 1946, 1948, 1949, 1951 жылдары Жетіасар-3 (Алтынасар), Жеті­асар-9, Жетіасар-3 айналасындағы жеке қор­ғандарға, 1958, 1962-1963, 1966, 1971 жылдары бар­лау жұмыстары жүргізілді. 1973 жылы Жеті­асар кешеніне Хорезм археологиялық-этногра­фия­­лық экспедициясы тарапынан қазба жұмыс­тары қайта басталды. 1976-1978 жж. Л.М.Леви­на­ның жетекшілігімен Жетіасар-2 кешеніне, 1978-1981 және 1983-1984 жж. Жетіасар-12, 1986 жылы ауқымды түрде археологиялық ғы­лы­ми-зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Жеті­асар-3 (Алтынасар), Жетіасар-12 (Томпа­қасар), Жетіасар-11, 13 жақын орналасқан (Үлкен Қоса­сар, Кіші Қосасар) 700-ден астам ескерткішке қазба жұмыстары жүргізілді.

Экспозицияда Жетіасар туралы материалдар және кешеннен табылған керамикалық ыдыстар (фляга, құмыралар т.б.) орналастырылған.

Оғыз-қыпшақ дәуірі.

Сырдарияның төменгі ағысында қалалардың гүлденуі кезеңі оғыз-қыпшақ дәуіріне, яғни біздің заманымыздың ІХ-ХІ ғғ. сәйкес келеді. Оғыздар ІХ-Х ғғ. Орта Азия мен Шығыс Еуропадағы тари­хи оқиғаларға ықпал етті. Орта Азия оғыздары түр­кі тілдес халықтар қатарына жатады. Көшпелі оғыздар Каспий, Арал маңы және Сырдарияның бойын мекендеді. Бұл аймақта мекендеген оғыз ру­лары Х-ХІ ғғ. астанасы Жанкент қаласы бол­ған Жабғу мемлекетінің құрамына кіреді. [Агад­жанов С.Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии ІХ-ХІІІ вв. Ашхабад, 1996. С.6].

Оғыздардың мемлекеті туралы алғаш рет ІХ ға­сырдың аяғы - Х ғасырдың басындағы араб сая­хатшысы әл-Якубидің деректерінде айты­лады. Бұл кезең оғыз мемлекетінің құрылып, нығайған кезеңі болды. Белгілі саяхатшысы Ибн әл-Факихтің (Х ғ.) жағрафиялық деректерінде ІХ-Х ғғ. оғыз тайпалары туралы мәліметтер береді. Оғыз мемлекетінің астанасы болған Жанкент қа­ла­шығына 1867 жылы П.И.Лерх және геодезист М.Е.Приоров алғашқы археологиялық қазба жұмыс­­тарын жүргізді. 1946 жылы ХАЭЭ С.П.Толстовтың жетекшілігімен алғаш әуеден сурет­ке түсіріп, жоспарын жасайды. Қаланың көлемі 375х225 м., шығыстан батысқа қарай созыла орналасқан. Солтүстік-батыс бұрышында орна­­ласқан цитаделінің көлемі 100х100 метр, биіктігі 7-8 метр сақталған. Сыртқы қорғаныс қа­быр­ғасының сақталған бөлігінің биіктігі 8 м [Аржанцева И.А., Рузанова С.А., Тажекеев А.А. Архе­о­логические исследования городища Джан­кент // сайт Археология Средней Азий. 2012.].

2005 жылдан бастап ортағасырлық Жанкент қа­ла­­шығының орнында Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің, Ресей Ғылым Академиясы Миклухо-Маклай атындағы Этно­логия және антропология институтының және Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология инс­ти­ту­тының біріккен археологиялық экспе­ди­циясы тұрақты түрде қазба жұмыстарын жүргізіп келеді. 2014-2015 жж. Жанкент қалашығынан табыл­ған керамикалық ыдыстар, культтық бұйым­дар (қошқар бейнесіндегі керамикалар) экспозициядан орын алды.

Сығанақ қаласының халқымыздың тарихына қос­­қан үлесі өте зор. Сығанақ Қыпшақ ханды­ғының (ХІ-ХІІІ ғғ.), Ақ Орданың (ХІV-ХV ғғ.), Қа­зақ хандығының (ХV-ХVІ ғғ.) астанасы болды. Ұлы Жібек жолының маңызды бір тармағының бойын­­да орналасқан Сығанақ қаласы Шығыс пен Батыстың көптеген ірі қалаларымен сауда, эко­­но­­микалық, саяси және мәдени бай­ланыс­тар­да ­маңызды роль атқарды. Қала туралы алғашқы дерек X ғасырдағы парсы шығармасы "Худуд-әл-Әлем­де" кездеседі. Қаланың Сығанақ деген атауы ХІ ғ. ортағасырлық атақты ғалым Махмут Каш­­қаридің "Түркі тілінің сөздігі" атты еңбегінде жа­зылған. ХІ-ХІІ ғғ. Қарахан мемлекеті кезіндегі жазба деректердің барлығында дерлік қаланың аты жиі кездеседі. ХІХ-ХХ ғғ. қаланы алғаш рет орыс ғалымдары П.И.Лерх, И.А. Кастанье, В.А.Каллаур, В.В.Бартольд, А.Ю.Якубовский, А.Н.Бернштам зерттеді. Алайда бұл кездегі зерттеулер толыққанды жүргізілмей, тек қаланың сипатымен ғана тоқталды. ХХ ғ. ІІ-жартысында Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспеди­ция­сы К.Ақышевтің жетекшілігімен қаланы алғаш рет то­пографиялық жоспарын жасайды

Қаланың жоспары бесбұрышты болып кел­ген. Солтүстік бөлігі - 275 м, солтүстік батыстан ба­тыс­қа қарай - 175 м, оңтүстік-батыстан ба­тыс­қа - 190 м, оңтүстігі - 175 м, оңтүстік-шығыстан шы­ғысқа - 320 м, оңтүстік-шығыста орналасқан қала қақпасының дәлізінің аумағы - 20 м, қала бе­кі­нісінің кей жерлерінің биіктігі 6-7 м, шахрис­тан мен рабаты бесбұрышты солтүстік бөлігі - 250 м, батыс бөлігі - 650 м, оңтүстік бөлігі - 250 м, оң­түстік-шығыс бөлігі - 450 м, солтүстік-шығыс бөлігі - 350 м [Свод памятников историй и культуры Республики Казахстан. Кызылор­динс­кий область. Алматы, 2007. С.147].

2003 жылдан бастап қала орнында Қожа Ахмет Яссауи атындағы халықаралық Қазақ-Түрік университетінің профессоры, археолог-ға­лым С.Жолдасбаевтың жетекшілігімен Сығанақ архео­логиялық экспедициясы қазба жұмыс­та­рын жүргізіп келеді. Экспозицияға Сығанақ қала­шығы туралы деректер, қалашықтан табылған керамикалық ыдыстардың түрлері (хум, құмыра, кесе т.б.), мыс теңгелер орналастырылды.

Қорқыт ата музейі Сыр өңірінің архео­логия­сынан мол мәлімет береді.

О.БЕГАЛИЕВ,

Қорқыт ата мемориалды музейінің ғылыми қызметкері

 

 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Қазір қай бағыттағы кітаптар оқылады?

Бизнес туралы - 53.8%
Әдеби - 7.7%
Мотивациялық - 0%
Шытырман оқиғалы - 7.7%
Саяхат туралы - 30.8%

Дауыс саны: 13
The voting for this poll has ended on: 17 Мам 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Маусым 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 29 30  

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.