Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

Қазақ халқы ежелден төрт түлік малды бағып, жазда жайлауға, қыста қыстауға көшіп жүрген керемет...

Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

  Ойнамайтын бала жоқ. Сухомлинскийдің сөзімен дәлелдейтін болсақ, "Ойынсыз ақыл-ойдың қалыпты...

АҚШ -тағы КЕН АЛИБЕК ЕЛГЕ ҚАЙТА ОРАЛДЫ

Кезінде АҚШ-қа кетіп қалған көрнекті микробиолог ғалым, полковник Кен Алибек туралы (азан шақырып...

 АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

Атады таң, батады күн, толады ай.  Ауысады күнде саба, толағай.  Бірі барда бірі болмай,...

 Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

 Сыр бойы – туризм саласынан кенде емес аймақтардың бірі. Айтатыны жоқ, Қазақстан өзінің...

  • Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

    Арда туған азаматқа дем беріп,арғымақ келді жаңа жылды өңгеріп

  • Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

    Ұлттық тәрбиенің мәні – ұлттық ойындар

  • АҚШ -тағы КЕН АЛИБЕК ЕЛГЕ ҚАЙТА ОРАЛДЫ

  •  АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

    АБАЙША СҮЙІП, АБАЙША КҮЙІП ЖҮРМІЗ БЕ?

  •  Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

    Қамбаш көлі туризм аймағына айнала ала ма?

Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Мұрағат

Серіктестер

Latest News

Сыр бойына тән сырлы өрнектер

    Тарихы бай, тағылымы мол өткенімізге ой жіберу, кешегі өркендеген мәдениетімізді танып-саралау, халқымыз дәріптеген ұлы шеберлерге құрмет көрсету бүгінімізді жарқын етіп, бола­ша­ғы­мызды нұрландыра түсетіні анық. Ата-бабала­ры­мыздың жоғары мәдениеті мен биік эстети­ка­лық мұраттарынан нәр алған, асыл мұра­ла­рымызды жас ұрпаққа жан-жақты зерт­теп-зерде­леп беру - алда тұрған асқарлы міндет. Халқы­мыз­дың көп ғасырлық күресі мен еңбе­гінің, ізде­ніс­тері мен тіршілігінің асыл көрністері болып та­былатын мәдени мұраларымызды қорғау және на­сихаттау ардақты іс. Сол ардақты істің басында кө­мескілене бастаған көнемізді жарқырата жаң­ғыр­тушы, тарихи құндылықтары­мызды көздің қа­рашығындай сақтайтын музейлер тұр. Себебі, бұл - ұлтымыздың кешегісі мен бүгінін, болашақ игі мұраттарын сабақтас­тыратын баға жетпес қа­зына. Ал, осындай ұлы қазыналарды жинап, ұқсатып, тарихқа тіл бітіріп, елдік мүддеге айнал­дыруды жүзеге асыратын музей қызметкерлері қай кезде де өте маңызды.

Өткен тарихыңды білмей, болашағыңды бол­жау қиын. Қазақ елі, оның ішінде Сырдың бойы өзінің бай тарихымен, мол мұрасымен ерек­ше­ленсе, сол тарихты танып-білу - біз бен сіз­дің, ке­лер ұрпақтың, баршамыздың міндетіміз. Ұлт­тық мұра бастауы халық болса, осынау халық жа­саған асыл мұраның бірегейі - қазақтың киіз үйі­нің жабдықтары мен жасауларының ою-өрнек­тері туралы айтпақпыз.

Қазақ даласында оюлар әр түрлі үлгіде дамы­ған. Еліміздің әрбір аймағының өзінің стильдік ерекшеліктері, үлгілері болған. Соған қарамастан, барлық оюлардың бастапқы элементінің негізі - "мүйіз" тектес ою-өрнек. Қазақ халқының тұрмы­сында жиі қолданылатын: өру, тігу, тоқу, құрау, еріту, балқыту, қию арқылы үй жиһаздарын, құ­рал-саймандарды, киіз үйлерді, зергерлік бұйым­дарды, кілем, алаша, сырмақ, терме алаша, қор­жын, ыдыс-аяқтарды, киім-кешектерді ою-өр­нек­­термен әшекейлеп, безендіріп отырған. Ға­лымдардың пайымдауынша, қазақ ұлттық ою-өрнектерінің әзірше 230-дай түрі анықталған. Біз солардың ішіндегі халық арасында ең көп тараған "мүйіз" тектес ою-өрнек туралы сөз етпекпіз.

Ою-өрнек (латын тілінен аударғанда әсемдеу, сәндеу) - әр түрлі заттарды, архитектуралық ғима­раттарды әшекейлеуге арналған жүйелі ырғақ пен қайталанып отыратын әр үйлесімділікке құрылған өрнек-нақыштар.

Ою мен сөзбен өрнек деген сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір нәрсені ойып, кесіп алып жасау немесе екі затты оя кесіп қиюлас­тырып жасау, бір нәрсенің бетіне ойып, бедер түсіру деген мағына жатады. Қазақ көбінесе бір өрнекке салып қиып алған үлгіні, үлгіге салып кескен сырмақтың қиығын, сондай-ақ барлық қош­қар мүйіз өрнектерін де ою дейді. Ал, өрнек дегеніміз әр түрлі ою, бедер, бейненің күйдіріп, жала­тып, бояп, батырып, қалыптап істеген көр­кемдік түрлердің, әшекейлердің ортақ атауы іспет­тес. Сондықтан ою-өрнек деп қосарланып айтылады.

Қазақ әйелдерінің қай-қайсысы да үй шаруа­шылығымен қоса қолөнермен айналысқан. Әжелеріміз өздерінің көрген-білгендерін, жиған-тергендерін, сондай-ақ меңгергендерін жастарға жалықпай үйретіп, ұрпақтан-ұрпаққа мұра болып қалатын баға жетпес дүниелерді өмірге әкел­ді. Қолда бар шикізатын ұқсатып, оны тұр­мыс кәдесіне жаратып, тұтынушыларға рухани ләззат беретін көркем туындыға айналдыру шебер әйелдің ғана қолынан келетіні анық.

"Мүйіз" оюы қазақ халқының ою-өрнегінің төркіні деуге болады, өйткені барлық жаңа эле­менттер соның негізінде жасалып, тек атаулары ғана өзгеріп отырған. Мысалы: "қошқармүйіз", "арқармүйіз", "бұғымүйіз", "қырықмүйіз", "қос­мүйіз", "сыңармүйіз", "сынықмүйіз", "төртқұлақ", "түйетабан", "сыңарөкше", "қосалқа", "құсқанаты", "қазтабан". Қолөнер шеберлері осы элемент­тердің сан түрлі композициясын жасап, бұйым­дарға ұтымды пайдаланып отырған. Мүйіз тектес ою-өрнектер кейде өте ұсақ, кейде өте ірі болып келеді. Ұсағы зергерлік, кесте тігу, ағаш, сү­йек, мүйіз ұқсату сияқты нәзік істерге қолда­нылса, ірісі кілем, алаша, терме алаша, текемет, сырмақ, ши орау, қоржын, киім-кешек, құры­лысқа қолданылады.

Музей қорындағы жергілікті халықтардан жинақталған киіз, алаша, текемет, кілем, сырмақ, қоржын, басқұр, дорба туралы айтатын болсақ, төмендегі суреттерге қарап әр бұйымның бетіне міндетті түрде "қошқармүйіз", "қырықмүйіз", "қосмүйіз", "сыңармүйіз", "сынықмүйіз" сияқты ою-өрнектерді байқай аласыздар.

   Ою-өрнектердің кейбір түрлеріне қысқаша тоқталып өтейік.

"Қосмүйіз" ою-өрнегі қойдың, ешкінің, сиырдың екі мүйізін ғана бейнелейді және кейде "ырғақ", кейде "ілмек" деп аталатын оюларды "қосмүйіз" дейді. Үй жиһаздары мен тұрмыстық заттарды, киім-кешек, қару-жарақтарды безен­діру үшін пайдаланатын қой, ешкі, сиыр, бұғы, марал сияқты жануарлардың қос мүйізін бейне­лейтін ою-өрнек. Қазіргі кезде "қосмүйіз" ою-өрнегін сәукелеге, айыр қалпақтың төбесіне, ше­тіне, камзолдың алдыңғы жағына, етіктің қонышына салады.

"Арқармүйіз" деп аталатын ою-өрнек - қойдың мүйізін бейнелейтін оюдың түрі. Бұл элемент "қошқармүйізге" өте ұқсас, бірақ, оған қарағанда шиыршықтанып, тармағы одан көбірек болып келеді. (Кілем, тұскиіз, сырмақ, кесте, киім-кешек пен үй жиһаздарында кездеседі).

"Сыңармүйіз", "қосмүйіз", "қошқар­мүйіз" деп аталатын оюдың тек бір жақ сыңа­рын ғана бейнелейтін өрнек түрі. Шебер орналас­ты­рылған "сыңармүйіз" өрнек ком­по­зициясында дараланып тұрмай, жымдасып ке­леді, үй-жиһаздары мен тұрмыстық заттарға, сондай-ақ киім-кешек, қару-жарақ т.б. бетіне са­лынатын ою-өрнектің бәрінде кездеседі және те­ке­мет, сыр­мақты әшекейлейтін, жиегіне жүр­гі­зі­ле­тін өрнектің бір түрі.

"Қырықмүйіз" ою-өрнегі біріне-бірі жал­ғаса, тар­мақтала қосылған, көп мүйізден құралған ою-өр­нектің бір түрі. Ол көбінесе дөңгелек не төрт­бұрыш ішінде бейнеленеді, кейде бұтақтың аға­шы тәрізді тармақталып, жайылып бейнеле­неді. Бір-бірімен қосылған бірнеше тармақты көп мү­йізді оюлардан құралады. (Тұскиіз, тон, кежім, сырмақ, текемет, архитектура сәулет өнерінде молырақ кездеседі).

"Сынықмүйіз" морт сынған тік төртбұрыш жасап, төрт рет ішке қарай иіледі. Бұл ою-өрнек кілем­дерді, шилерді, басқұр мен алашаларды, сон­дай-ақ әртүрлі қалталарды безендіру үшін пай­даланылады, ал сырт көрінісі малдың сынған мүйізіне үқсайды.

"Өркеш" ою-өрнегі түйенің қос өркешін бей­не­лейді. Сырмақ, текемет, түскиіздерге салына­тын ою-өрнек композициясында көбірек кезде­сетін элемент. Қазақ оюында мал мен аңның қос мүйізін, түйенің қос өркешін, биенің қос емшегін бей­нелеу тек симметриялық тепе-теңдік үшін ғана емес, сонымен қатар береке-бірліктің, көбею­дің символын білдіреді.

"Ботакөз" ою-өрнегі әшекейлі композиция­ның ортасына салынатын немесе бірнеше қай­таланып келіп, шетін көмкеретін жиектеме тү­зейтін ою. Сырт пішіні ботаның көзіндей дөң­ге­ленген ромб­қа ұқсайтын геометриялық ою-өр­нек. Бұл ора­малдың шетін көмкеретін жиектеме түзейді.

"Қошқармүйіз" ою-өрнегі - байлық пен мол­шылықтың нышаны. Қошқармүйіз онымен қатар әр заттың көлемі, сәнділік пайдалану дең­гейіне қарай әр алуан жапырақ тектес бітпес ою­лар салынады. Бұл өрнектер "иірім", "шиыршық", "түйе­табан", "құсмұрын" т.б. аттармен аталған.

Ою-өрнек дәлдік, сәндік, үйле­сімділік, жарасым­ды­лық, көркем­дік, таза­лық, нәзіктік, сұлулық, ойлылық, ақыл­ды­лық, зеректік қасиеттерге ие. Көңілге шабыт, шаттық ұялатады, ша­быт береді, ептілікке, іскерлікке, шеберлікке, икем­ділікке баулиды. Ою ойған адамның жү­регі жылы, жаны нәзік болады. Бұл мыңдаған жылдар бойы қалып­тасқан ұлттық ою-өрнек­те­рі­мізді қазіргі жаһандық заманда аман сақтап, жастарымыздың бойына ұялата білу - біздің парызымыз.

Төремұрат Әлжан

 

 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Қазір қай бағыттағы кітаптар оқылады?

Бизнес туралы - 53.8%
Әдеби - 7.7%
Мотивациялық - 0%
Шытырман оқиғалы - 7.7%
Саяхат туралы - 30.8%

Дауыс саны: 13
The voting for this poll has ended on: 17 Мам 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Мамыр 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Біз туралы

Редакция құрамы

 

Бас редактор – Нұрлан Нұрмахан

Жауапты хатшы – Абай Тағыберген

Журналистер

Толыбай Абылаев

Айдар Сайлауов

Жүлдызай Қалиева

 

Байланыс телефоны: 8(7242) 20-16-19

 

Е-майл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Кім онлайн?

Қазір 67 қонақ және Бірде бір тіркелген қолданушы жоқ сайтта отыр

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.