Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

Материалдар

ТАРИХИ ОҚИҒАЛАРҒА МЕМЛЕКЕТТІК КӨЗҚАРАС КЕРЕК әйтпесе «аш бала тоқ баламен ойнамайды»

     Өткен жылғы "Әлімсақ" журналының соңғы номерлерінің бірінде (№11 (104), 2017 жыл, қараша) оқырмандар көңілінен шыққан "Тарихтан тағылым алдық па?" деген сауалға жауап берген қос бірдей тарихшы ға-лымның мақалаларын оқып, ой бөліскенді жөн көрдік.

Белгілі тарихшы Дастан Сәтбай мақаласында отандық тарихшыларды сынға алады. Расында, соңғы кезде біреудің идеясын, ой-пікірлерін иемде-ніп, монография, деректі кітап, мақалалар жазып, жеңіл абыройға ие болып жүрген тарихшылар бар. Қызмет жағалап, мансап қуған ғалымсымақтар да жетерлік. Олар өткен тарихтан гөрі Қазақстанның "жаңа" тарихын зерттеп, жазғанды ұнатады. Өйткені, бұл бүгінде тиімді тақырыпқа айналып отыр.

Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің "Шоқайтану" ғылыми-зерттеу орталығында 12 томдық Мұстафа Шоқайдың шығармаларының толық жинағы бар. Бұл жинаққа ұлы күрескердің негізі-нен түпнұсқа еңбектері енген. Олар бірнеше тілде және графикада жазылған. Бұрын-соңды аударылып, ғылыми айналымға енбеген, тың деректер. Алайда, тарихшылар қайраткердің бұл еңбектерін зерттеуге асықпайды. Тіпті, ықылас та білдірмейді. Себебі, қазіргі тілмен айтқанда, бұл тақырып оларға ешқандай "дивиденд" алып келмейді, яғни үлес пайда жоқ.

Дегенмен, тарихшылардың барлығын "халтурщиктер" деуге болмайды. Тарихшы ретіндегі кәсіби міндетін адал атқарып жүрген бірқатар тарихшыларды Дастан Сәтбай мақаласында атап өтті. Осындай мықты тарихшылардың арқасында қазақ халқының өткен тарихындағы маңызды оқиғалар негізінен зерттеліп, себеп-салдары айқындалды. Мысалы, отызыншы жылдарғы ашаршылыққа байланысты саяси шешім қабылдауға толық негіз бар. 

Әңгіме болып отырған жылдары Украинада 5 млн. адам аштан қырылған. Себебі, азық-түлік дайындайтын қызыл отрядтар шаруа адам-дарының жинаған астықтарын түгелдей жинап алды. Қазақстанда ет дайындайтын қызыл отрядтар қазақтың малын күштеп тартып алды. Нәтижесінде, 2 млн. адам, яғни қазақ халқының тең жартысы аштан қырылды. Расын айтқанда, Мәскеуге Украинаның астығы және Қазақстан-ның малы мен еті қажет болды. Ал, басқа республикаларда тартып алатын осындай көлемі мол астық пен малдары болған жоқ. Сондықтан да оларда аштық болмады.

Ең бастысы, Украина басшылары бұл қайғылы оқиғаға "Голодомор" деп саяси баға беріп, мемлекет тарапынан арнайы шешім қабылданды. Өкінішке қарай, Қазақстанда бұл мәселеге байланысты күні бүгінге дейін мемлекеттік денгейде шешім қабылданбай келеді. Бұл "голодомор" ма, "геноцид" па, "этноцид" па - билік арасын ашып, тиісті мемлекеттік акт қабылдау керек еді. Сондай-ақ, 1916 жылғы орыс патшасының "Реквизициялау туралы" жарлығына қарсылық білдірген қазақ халқының қарулы көтерілісіне, 1929-1931 жылдар аралығында ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыру, мал-мүлкінен айыру саясатына қарсы шыққан шаруалар көтерілісіне, 1937-1938 жылдарғы қазақтың бас көтерер зиялы қауымының басым көпшілігін жазықсыз жазалаған "Үлкен террорға", тіпті кешегі 1986 жылғы жастар көтерілісіне әлі күнге саяси баға берілмей келеді.

Алашорда үкіметі мен Түркістан автономиясының құрылғанына 100 жыл толды. Бұл екі мемлекет тарихшылар мен мамандардың пікірі бойынша Алаш қозғалысының басты нәтижесі болып саналады. Алайда, біз Алаш көсемдері Ә.Бөкейханов пен М.Шоқайды өз дәрежесінде ұлықтай алдық па? "Шоқайтану" ғылыми-зерттеу орталығының 2016-2017 оқу жылына арналған жұмыс жоспары бойынша өткен жылы "Мұстафа Шоқай Һәм Алашорда - тәуелсіздік үшін күрес жолында" атты республикалық ғылыми-танымдық конференция өткізілуі тиіс болатын. Бірақ белгісіз себептермен болмады. Тіпті, Ә.Бөкейхановтың туғанына 150, М.Шоқайдың туғанына 125 жыл толғанына байланысты бір реттік шаралар ғана ұйымдастырылды.

Әрине, биліктің біз білмейтін қыр-сырлары бар шығар. Ел тыныштығы, халықтар бірлігі мен мемлекет пен қоғамның негіздерін әлсіретіп алмауға билік жауапты екені белгілі. Сондықтан да, биліктің кейбір тарихи оқиғаларға белгілі бір сақтықпен қарайтыны айдан анық. Осындай жағдайда билік пен қоғам мүшелеріне өткеннен өнеге, тарихтан сабақ алғызу оңай емес. Ресейдің тарихшы ғалымдары: "История ни к чему не учат" дейді. Десе де, маңызды тарихи оқиғаларға саяси баға беріліп, мемлекет тарапынан тұжырымды шешім қабылдайтын уақыт келді. 

Қазір биліктегілердің пендешілігі басым екені рас. Кейбірі мемлекеттік қызметке елдің, халықтың мүддесін қорғауға емес, табыс табу үшін келеді. Бұл ащы болса да шындық. Ресми мәліметтерге қарағанда, 2001 жылдан бері 10 мың адам сотты болған екен. Солардың қатарында 2 бұрынғы премьер-министр, 17 министр және орынбасарлары, 15 облыс және қала басшысы, 8 құқық қорғау органдарының басшылары бар. Олар билік басына қалай келді? Билікке баратын адамдардың кәсіби және адамгершілік сапасына қатысты іріктелу ұстанымы сақталмағандықтан ба, әлде басқа себептері бар ма? Бұл сауалдарға үзілді-кесілді жауап беру қиын. Билік басындағылардың басым көпшілігі шетелде оқыған, қос-қос дипломдары бар, сауатты, білімді азаматтар. Кәсіби дәрежесі де жоғары, қолдарынан іс келетін, еті тірі, пысық жігіттер. Еврейлер: "Если ты умный, то почему ты бедный?" дейді. Біздің қазақтар еврейлерден қалсын ба?! Олар саналы түр-де мемлекетке де, өз қалтасына да тиімді жұмыс істейді. Керісінше, кейбір ниеті таза, адал адамдар, білімі мен тәжірибесіне қарамастан жоғарғы эшелонда жауапты қызметті алып жүре алмайды. Оларға қолдау және қазіргі заманға лайық икемділік жетіспейді. Билік адамгершілік, әділдік дегенді білмейді. Тіпті, оларға заңның да онша қажеті жоқ. Билікке тек тиімді жұмыс керек. Бұл нарық экономикасының жазылмаған прин¬циптері. ("Экономика не должна справедливой, экономика должна быть эффек-тивной" А.Смит). Сондықтан да, шаруаға икемі бар, ретін біліп, ебін табатын адамдар ғана жоғары лаузымда жұмыс істей алады. "Бір кем дүние" деген осы емес пе?

Тарихшы С.Серікбаев "тарихи тұлғаларды рулық денгейге түсіріп алдық" дейді. Ру-тайпапардың тарихтағы рөлін төмендетуге болмайды. Қазақ халқының тарихы аталық, рулық, ұлттық кезеңімен дамып келеді. Белгілі тарихшы Талас Омарбеков журналистерге берген сұхбаттарының бірінде: "Қазақ 45 рудан құралған. Әрқайсысының жері болған. Ол жекеменшік емес, рулық меншік. Картадан қарасаңыз, сол 45 ру-тайпаның меншік жерлері, Қазақстанның қазіргі шекарасын белгілеп тұр",- деген еді. Шындығы сол, меншік жерлерін қорғаған - ру-тайпалардың батырлары. "Жер дауы, жесір дауын" әділетті шешіп отырған - ру-тайпалардың билері. Қазақ жеріне сырттан жау шапқанда, ру-тайпаларының батырлары бірігіп, жауға қарсы тұрған. Бұл жерде Дастан Сәтбайдың: "Батырлардың ерлігі тар шеңберде қалып қоймауы керек. Мұны барлық ру, барлық ел-жұрт түгел тануы тиіс" деген пікірімен келісуге болады.

Белгілі ақын Иран-Ғайып сананы үшке бөледі: Құдайлық сана, Пайғамбарлық сана және адамдық сана. "Құдайлық санаға қатысым жоқ, ол мені шаруасына араластырмайды" дейді ақын. Ол пайғамбарлық санаға жалғыз Абайды ғана жатқызады. Адамдық сана - ол пенделік сана. Мақала авторлары "тарихтан тағылым алу үшін сананы жаңғырту керек" дейді. Ал, пенделік сананы қалай жаңғыртуға болады? 

Қазақтың халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісов билік басындағыларды: "Кітап оқитындар" және "Кітап оқымайтындар" деп, екіге бөледі екен. Қазір кітап, газет оқитын басшылар да, қарапайым адамдар да айтарлықтай азайып кетті. Кез келген жерде үлкені де, кішісі де ұялы те-лефонды шұқиды да отырады. Оқитындары - өсек, көретіндері - бір-бірінің суреттері. Бұл проблеманың бір жағы ғана. Қазір Қазақстанда 5000-ға жуық кітап басылып шығады. Соның шамамен 4000-ы ғылыми, оқу құралдары, қалғаны, яғни 800-ге жуығы көркем әдебиет. Екі мыңға жақын жазушылар бар көрінеді. Олардың қандай кітап жазып, жарыққа шы¬ғарып жатқанын көпшілік білмейді. Бір-екі мың данамен шығып жатқан кітап кімнің қолына тиер дейсің. Кітап дүкендерінде бұрынғы елге танымал жазушылардың қай-та басылымдары мен Ресей авторларының мазмұны жағынан түкке тұрмайтын, қиялдан (фантастика, криминал, қорқыныш туғызатын) жа-зылған кітаптары қозғалмастан, қаз-қатар тізіліп тұр. Тіпті, кітап сатып алып жатқан адамды көрмейсің. Газет пен журналдардың күйі де соған жуықтайды. Бұрын газет сататын киоскілер көп болатын еді. Қазір солардың бірлі-жарымы қалды. Осыдан кейін сананы қалай жаңғыртамыз?! 

Білім саласында да кемшіліктер жетерлік. Екі бірдей мақалада оқу құралдарының сапасы, насихаттау жұмыстары, мұғалімдердің шығар-машылық ізденістері мен оқу процесіне байланысты мәселелер көтеріліп, жеңу жолдары көрсетілген. Мақала мазмұнымен толық келісеміз. "Рухани жаңғыруды сананы жаңғырудан бастау керек" деген тұжырымдары да көңілден шығады. Десе де ішімізде азғантай болса да күмән қалғанын жасырмай, айтқан дұрыс болар. Ұлы ғалымдардың бірі Карл Маркстің: "Быте определяет сознание" деген атақты сөзі естен кетпейді. Бір сөзбен айтқанда: "Аш бала тоқ баламен ойнамайды". Жуырда Ресейге келген жапондардың министрінен журналистердің бірі: "Как Ваше правительство собирается повышать благосостояние японского народа?" деп сұрапты. Ми-нистр: "Мы эту задачу выполнили. Дальше некуда повышать благосостояние народа" деп, жауап қайтарыпты. Біз сананы жаңғырту үшін осындай жетістіктерге жетуіміз керек.

Әмірхан БӘКІРҰЛЫ

 

 

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Қазір қай бағыттағы кітаптар оқылады?

Бизнес туралы - 53.8%
Әдеби - 7.7%
Мотивациялық - 0%
Шытырман оқиғалы - 7.7%
Саяхат туралы - 30.8%

Дауыс саны: 13
The voting for this poll has ended on: 17 Мам 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Ақпан 2018 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.