Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

ҰЛБИКЕ АҚЫН ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?

Былтыр бір кездескенде журналист Өтеген Жаппарханов: «Қазақтың әйгілі ақын қызы Ұлбикенің 190 жылдығын туған жері Тереңөзек атап өтпеді ғой», - деп, өкініш білдірді. Бұл қазақ халқы сүйіп тыңдайтын айтыстың негізін салушы Ұлбике ақынға көңіл бөлмей жүрген аудан әкім­шілігіне айтқан ағамыздың тілектестік сыны бол­са керек. Дегенмен, Тереңөзектің тумасы болған соң қатты қысылдым. Расын айтқанда, Ұлби­ке­нің ірі айтыс ақыны екенін білетінмін, бірақ өмі­рі мен шығармашылығы туралы терең білмейді екенмін. Кеш болса да Ұлбике ақынның артында қалдырған мұрасымен танысып, жиырма төрт жасында жұлдыздай ағып, мәңгілік мұра қал­дыр­ғанына қатты таңғалдым.

Ұлбике Жанкелдіқызы ХІХ ғасырдағы ірі ай­тыс ақыны. Деректерге қарағанда, 1825 жылы Қы­зылорда облысы, Тереңөзек ауданында дү­ние­ге келген. Әкесі Жанкелді дәулетті, өлең сөз­ге жүйрік ақын кісі болған. Анасы Жаңыл да ой­лы, сөзге шешен ақын болған. Ұлбикенің бо­­йын­дағы туа біткен ақындық ата-анасынан да­рыған болса керек. Ол 12-13 жасында-ақ өзінің өлең-жыр­ларымен көзге түсе бастаған. Бір қызы­ғы, Ұлбике ақын он екі жасқа келгенге дейін сөй­ле­меген. Тек, он екіге келгенде өлеңмен сөй­леген. Мәшһүр Жүсіп Көпеев: "Ұлбике өмі­рінде қа­ра сөз сөйлемеген. Не айтса да, өлеңмен айт­қан" деп, мұны қолдайды. "Ұлби­кенің таң­да­йын­да өлеңнің ұясы болған" дейді аңыздардың бі­рін­­де. Бұл да бекер айтылмаған шығар. Ұлбике ақын 15 жастан бастап жұрт мойын­даған ақын­дар­мен айтыстың додасына түсе бастайды. Кү­дері­­қожа, Майлы­қожа, Мәде­лі­қожа, Таспақожа, Се­рәлі­қожа, Жанкел ақын және басқаларымен ай­­тысқан. Айтыста алдына жан салмаған көрі­неді.

Ұлбике ақын арнайы оқу орнын да оқымаған. Алайда, жастайынан өз бетімен оқу-білімді игер­ген, сауатты, ой-өрісі кең адам болған. Ақындар онымен айтысуға үлкен дайындықпен келеді екен. Оған дәлел Еркөшек қожаның баласы Күде­ріге берген мынадай кеңесі: "Балам, Ұлбикемен айтысамын десең, Бұхараға барып, үш жыл оқып кел. Әйтпесе, онымен айтысуға жара­майсың". Күдеріқожа мен Ұлбике ақын үш мәр­те айтысып, "бірде тең, бірде кем" түскен. Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің қолжазба мұрасында былай деп жазылған: "Күдеріқожа әкесіне Ұлбике ақынды тоқтататын бір сөз тауып бер" депті. Сон­да әкесі: "29 ғаріпті бір-ақ ауыз өлеңге сый­ды­рып айт. Екі ғаріпті қалдырып кет. Соның қалғанын Ұлбике ақын білсе, одан әрі айтыспай-ақ қой. Оның өкпесінде өлең жазылған" депті. Айтыс кезінде Күдеріқожа әкесінің кеңесін тың­дап, "шын" мен "жиымды" сөзден аяқсыз қал­дырып өлеңмен айтыпты. Сонда Ұлбике ақын: "Қожеке, өлең айттың, кітап аштың. Жау қуды ма, асығып, неге састың? "Шын" мен "жиымды" қал­дырып қара басып, Құранды аяғыңа қалай бастың?!" деп, сол жолы да Күдеріқожаны жең­ген екен.

 

Ұлбике ақынның Күдеріқожадан жеңілгені туралы бір-ақ жерде, яғни 1965 жылғы жинақта кез­деседі. Бұл жерде құрастырушылардың қа­тысы болған сияқты. Жалпы, Ұлбике ақын мен Кү­деріқожаның айтыстарының бір-біріне ұқса­майтын бірнеше нұсқасы бар. Кейде зерттеу­шілер белгілі себептермен айтыстың кейбір тұс­та­­рына сөз қосып, еркін түсіндеме беріп жата­ды. Қоғам қайраткері Сейілбек Шауха­манов "Бес ғасыр жырлайды" және "Айтыс" кітаптарына кір­мей қалған Ұлбике ақын мен Күдеріқожаның ай­тысынан үзінді келтіріп: "Осы жолы Ұлбике жеңіл­генін мойындап, Күде­рі­нің иығына шапан жауып, басына кәдімгідей құндыз бөрік кигізген көрі­неді" дейді. Бұл да көптеген аңыздардың бірі болуы мүмкін. Ақиқаты, Ұлбике ақын мен Кү­дері­қожа ақындық айтыстың негізін салушы, ор­нық­тырушы ретінде қазақ халқының тарихында қалады.

Өкінішке қарай, айтыста алдына жан салмаған Ұлбике ақын 1849 жылы небәрі жиырма төрт жасында күйеуінің қолынан қаза табады. Мәшһүр Жүсіп Көпеев бұл қанды оқиға туралы былай дейді: "Ұлбикенің өзін жүн жеп, жабағы тышқан бір байдың баласы қатындыққа алған екен. Қолына келін болып түскен соң: "өлең айтсаң көзіңді жоғалтамын, қарашығынды баты­ра­­мын", - деп қалды. Жаман шірік иті үйде жоқ бол­ған қарсаңда бір той болып, ауыл-аймағы мен қайын ағалары: "Сені біз сабатпаймыз",- деп той­ға алып барып, тойдан қайтып келсе, иті ке­ліп қалып, "сені ме" деп кіжініп, отырған үстіне оқ­тай ұшырып, қойдың бір қатқан санымен қақ бас­тан періп қалғанда, мұрттай ұшып, кете барыпты...".

Белгілі ақын Күләш Ахметова "Қайсар дарын­ның жауһар мұрасы" атты мақаласында: "Қарашадай қайсар ақынның қатал заманда жүрегі дауалап топқа түсіп, бетіне жан қаратпай жарып шыққаны, төпеген тіл мен өртенген өсек­ке төтеп беріп, өнер үшін, азаттық үшін дара кү­рес­­кені, ақырында жауыздықтың құрбанына ай­налып, 24 жасында мерт болып, қа­пы­да кет­ке­ні ерлікпен пара пар емес пе?" деп жазды.

Иә, Ұлбике ақынның өмірі қысқа болды. Десе де соңынан мол мұра қалдырды. Алайда, сол мол мұрадан бізге жеткені жиырмаға тарта ай­тыс­тары мен санаулы ғана өлеңдері. Ұлбике ақын­ның айтыстарын алғаш хатқа түсіріп, кітап­қа басып шығарған академик В.В.Радлов. Күде­ріқожа мен Ұлбике ақынның айтысы Петер­бург қаласында басылып, кейін орыс және неміс тілінде жарық көрді. Ұлбикенің асыл мұра­сын зерттеп, жоғары бағасын берген ғұлама ға­лым­дар Мәшһүр Жүсіп Көпеев пен Әбубәкір Диваев. Ұлбике ақынға лайықты баға бергендер қата­рын­да Мұхтар Әуезов пен Сәбит Мұқанов бар. Одан кейін ақынның шығармашылығын жинап, ғылы­ми айналымға түсірген профессор Мырзатай Жолдасбеков.

Ұлбике ақынның еңбегімен кейінірек та­ныс­қан халық ақыны Қадыр Мырза-Әлі былай депті: "Мен оның айтыстарымен және өмірбая­нымен кештеу таныстым. Ол мені қатты таңғал­дырды". Халық жазушысы Шерхан Мұртаза: "Ұл­бике - ұлы поэзияның ақ періштесі. Періште жүр­ген жер­де қара күш иесі - диюлар аңдиды. Небәрі жиыр­ма төрт жасында асыл өмірі қиылған Ұлби­кені құрмет тұтқан абзал.

...Үлкен дүниеге, көркем туындыға сұранып тұр­ған тұңғиық әлем және терең тағылым" деген екен.

Расында, Ұлбике ақынның айтыстары мен өлең­дері қазақ әдебиетінен лайықты орнын алып жатса; өмірі мен тағдыры туралы тарихи роман­дар жазылып, жастар қызығып оқып жатса; тари­­хи-драмалық пьесалар жазылып, театрларда қойылып жатса; туған жері ескерткіш орнатып, жылда еске алып отырса; аймақтағы үлгі тұтатын айтыстар бәйгесінде Ұлбике ақын атындағы жүлде белгіленсе, құба-құп болар еді.

Әмірхан БӘКІРҰЛЫ

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Бүгінде журналистерге қай сала мамандарынан ақпарат алу қиын?

Медицина - 57.1%
Прокуратура - 0%
Сот - 0%
Департаменттер - 14.3%
Облыстық басқармалар - 28.6%

Дауыс саны: 7
The voting for this poll has ended on: 29 Шіл 2017 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Қазан 2017 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30          

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.