Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫНЫҢ БҰҚАРАЛЫҚ СИПАТ АЛУЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ БАСПАСӨЗІНІҢ РӨЛІ

 

Ел азаттығын аңсау, бұғаулықтан ада бостан­дықта өмір сүру, тәуелсіздікке қол сермеу жолында қазақ топырағында талай қозғалыстар мен көте­рілістер болғаны тарихтан белгілі. Халық қаһармандары Исатай мен Махамбет, Жанқожа мен Есет, Кенесары мен Наурызбай бастаған ұлт-азаттық қозғалыстар кеңестік жүйеде бірі діни, бірі феодалдық тұрғыда сипатталып келді. Тіпті, тәуел­сіздікке қол жеткенге шейін ХХ ғасыр басындағы Алаш қозғалысы ұлт-азаттық емес, буржуазиялық-ұлтшылдық бағытты мұрат тұтқан күрес ретінде бағаланды. Бүгінде сол "ұлтшылдар" деп, қара күйе жағып жүргеніміздің бәрі елінің болашағын, тәуелсіздігін ойлаған Алаш азаматтары болып шықты.

Алайда өзімізді тану оңайлықпен келген жоқ. Кеңестік қасаң жүйе 1917-1919 жылдардағы қазақ қоғамының саяси жағдайын оқырманына бір жақты таптық принциптер тұрғысынан баяндап, өрескел бұрмалап ұсынды. Сол жылдары жазылған еңбектерде берілген материалдар "Қазақ", "Бірлік туы", "Сарыарқа" газеттерінен алынып, кейбір тұстары коммунистік идеологияға сәйкестендіріліп орысшаға аударылып, оқырманға ұсынылғанын тарихшылар жоққа шығармайды. Алайда тәуелсіз­дік алған сәттен бастап қазақ тарихы қайта қаралып, қайта оқытылып келеді. Дегенмен сол кезеңге қатысты тарихи деректер мен тарихи жазбаларға әлде де тереңірек үңіліп, шын бағасын беретін уақыттың жеткені байқалады. Осы тұста өткен ғасыр басындағы басылымдар - "Қазақ", "Алаш", "Сарыарқа", "Жас азамат", "Бірлік туы", "Үш жүз" газеттерінде жарық көрген түпнұсқасындағы материалдарының құндылығы жоғары. Тарихшы ғалым М.Қойгелдиев: "... газет материалдары ХХ ғасырдың алғашқы жиырма жылдығындағы қазақ қоғамында болып өткен түрлі қоғамдық процестерді зерттеп тану үшін аса бағалы деректер",- деп өз бағасын береді.

 

Ә.Бөкейханов негізін қалаған 1913-1918 жылдар аралығында жарық көрген "Қазақ" газеті ұлт-азаттық қозғалыстың үніне айналды.

Газет-журнал оқысаң,

Көзіңді қазақ ашасың.

Дүние халің білмесең,

Ілгері қалай басасың?- деп ұрандаған "Қазақ" газеті ұлттық мемлекет құруда халықтың санасын ояту, сауаттандыру жұмыстарында, отарлық езгіге қарсы күрес идеологиясын қалыптастыру бағытын­да үлкен рөл атқарды. Осы арқылы жалпыұлттық басылым деңгейіне көтерілді.

"Қазақ" газеті әр кез халықтың үніне құлақ тосып отырды. 1918 жылдың 12 қаңтарындағы санында: "Торғай, Ырғыз уездері қараңғы бір түкпірде жатыр, дүниеде не болып жатқанынан бейхабар. Почта жүріп, Алашорданың бұйрық-жарлығы тараса, біздің ел Алашорданың тілегінен бас тартпас еді, халық қатарынан қалмас еді",- деп, жаңа үкімет құру жолында әрбір қазақ құлақтану үшін ақпараттың маңыздылығына мән берді.

ХХ ғасыр басындағы қазақ баспасөзінде жария етілген алашордашыл қаламгерлердің мақалалары мен шығармаларынан Кеңес өкіметінің қолдан жасаған таптық азаттығынан гөрі ұлттық бостан­дықты аңсайтынын аңғаруға болады.

"Мезгілсіз ерте келген таңнан қорқам,

Жауынсыз, құр желдеткен шаңнан қорқам,

Таң атты, мезгіл жетті деп адасып,

Құрылған қараңғыда заңнан қорқам",- деп жазған Омар Қараштың өлеңі күн-көсемнің көлең­кесінде күні өтетін заманнан сескенетінін бейнелеп берген.

Міржақып Дулатов болса, алашының намысын:

- Көзіңді аш, оян қазақ, көтер басты,

Өткізбей қараңғыда бекер жасты!

Жер кетті, дін нашарлап, хал һарам боп,

Қазағым, енді жату жарамас-ты!- деп, оятуға тырысса, "Сарыарқа" газеті арқылы: "Қазақ-қырғызды капиталист, буржуй, жұмыскер деп бөлуге болмайды. Бізде Европа халықтарындай зауыт, фабрика жоқ, бізде миллионер, жатып-ішер жоқ. Біздің халық ақсүйек, қара сүйек, бай, жұмыскер, жерлі, жерсіздерге бөлінген емес. Қалың қазақ-қырғыздың тіршілігі, шаруасы - мал бағу. Қазақ жері бұрыннан да жеке адамның еншісіне бөлінген емес",- деп, қазақтың ел болуға бекемдігін, ынтымақта тірші­лік етіп келе жатқан халық екенін жазады.

Ал, Әлихан Бөкейханов 1917 жылы 26 қарашада "Қазақ" газетіне жариялаған "Ел қорғау" атты мақаласында: "Ел қорғау екі түрлі: халықтың құқын қорғау бар, мал-мүлкі, жер-суын қорғау бар. Қазақ орысқа қарамай тұрған шағында ел басына дау келсе, халық құқығын қорғайтын билері болған, елге тиер жау болса, халықтың мал-мүлкін, жер-суын қорғайтын батырларына ерген азаматтары болған...

Қазаққа өз жабдығыңды өзің ойлап, өлмес қа­мың­ды істе деп отырғанымыздың мәні осы... Россия­­ға паналамаған кезде қазақ едің: өлер ме едің, яки өлмес қамыңды істер ме едің? Өлмес қамыңды істер болсаң, істейтін шақ міне туды",- деп, қазаққа қарата оятарлық сөз айтады.

Біз қарап шыққан, осы газеттерде жарық көрген мақалалардан Алаш көсемдерінің қазаққа жана­шыр­лығын, туған жеріне, еліне сүйіспеншілігін, болашағына алаңдауын байқадық. Бұқара халықтың көзін ашу арқылы жаңа ұлттық мем­лекетке адал қызмет етудегі жігерін сезіндік.

Қазақтың алғашқы тәуелсіз Алашорда үкіметі 1917-1920 жылдары аралығында өмір сүріп, аз уақыт ішінде Алашорда қазақ мемлекетінің алғашқы демократиялық дамуының негізін қалады. "Алаш" партиясының маңайына сол кезеңнің озық ойлы қоғам қайраткерлері  Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов, Ахмет Байтұрсынов, Халел Досмұхамедов, Жаһанша Досмұхамедов, Мұхамеджан Тынышбаев, Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауы­тов сынды қазақтың ұлтжанды ұлдары топтасты. Олар қазақ газеттері арқылы әр кез халық­тың намысын қажап, тәуелсіз қазақ мемлекетін құруда белсенді болуға шақырып отырған.

"Атқа мінген азамат, сендерге ел керек, жұрт керек болса, басшылық қылып Алашты аман сақтау қамына кірісіңдер!

Намыстан, Алаш!

Жігерлен, Алаш!

Тас бауыр болма, Алаш!",- деп, "Сарыарқа" газеті (№33. 1918 жылдың 9 наурызы) арқылы Алашыңа үн қатады.

Алаш партиясының бағдарламасында ұлттық мемлекет құруды көздегені байқалады. Мәселен, "қазақ автономиясында жерсіз қазақ бұқарасы жер еншісін алып болғанша переселендердің келуі тоқтатылуы тиіс. Жер үлесін алдымен патша заманында ата қонысынан ығыстырылған жергілікті халық алуы керек" деп мәселені турасынан қойды. Және де "Атты казактардың жерге ерекше құқықтары біржола жойылсын. Жер сыбағасы жергілікті халыққа бұрынғы тұрған жерінен, яғни ата қонысынан берілсін",- деп нақтылады. Ең бастысы "Жерді сатуға тыйым салынады. Алаш автоно­миясының жері - үстіндегі түгі, суы, астындағы кені Алаш мүлкі болып табылады",- деп, ұлттық мемлекет ретінде жердің құнды екенін баса көрсетті. Алаш партиясының бағдарламасы мен Алаш қайраткерлерінің қазақ съездерінде оқыған баяндамалары, өзекті мақалалары қазақ газеттерінде үзбей жарық көріп тұрды.

Азамат соғысы қарсаңында Қазақстанда тұрақсыз саяси ахуал қалыптасты. Алаш қайраткерлеріне Кеңес өкіметі тарапынан тұтқындау қаупі төнді. 1918 жылы "Орынбор, Омбы һәм Семей большевиктері Әлихан, Ахмет, Міржақып үшеуін ұстап, атып өлтіруге хүкім қылған. Семей большевиктері Халел, Әлімжан, Бірмұхамед, Ахметжан төртеуін өлтіруге қаулы шығарған. Мұндай жан шошырлық қаулылар өзімізден шыққан большевиктердің ыждиғатымен болғандығы" "Сарыарқа" газетінің 12 маусымдағы №43 санында жарық көрді. Ал, "Жас азамат" газетінде (№16, 22 желтоқсан, 1918 жыл) керісінше, "хүкімет большевиктің қолында отырғанда, біздің азаматтарымыздың "өлтірілу" қаулысына қол қойып, біздің қазақтардың сиезін құрғызуды, тұнық судан таза, сүттен ақ қазақ балаларын жиып, сендер "большевик" болыңдар, "Алаш" деген сөз - оттаған сөз, ол болмайтын іс деп азғырғандары" сол алмағайып кезеңдегі саяси оқиғалардың бетпердесін ашып көрсетеді.

Бүгінде Алаш қайраткерлері армандаған, сол жолда жанын сала күрескен тәуелсіздікке қол жеткіздік. Кеңестік идеологиядан арылып, ұлттық сана-сезіміміз алға шықты. Мұстафа Шоқайдың: "Ұлтшылдық идеясы - халқымыздың жаны мен жүрегі. Ұлтымыз өмір сүрсе, ол да өмір сүреді",- деген сенімді сөзі ғасыр соңында жүзеге асты. Енді тәуелсіздігімізді баянды ету үшін ұлттық сананың жаңғыруы, ұлттық намыс пен ерік-жігеріміздің бойымызды жануы аса қажет. Ұлттық идеялардың қазаққа қызмет етуін қамтамасыз ету - бүгінгі күннің маңызды мәселесі. Себебі ұлттық идея - кешегі алашордашылардың бойтұмары болса, бүгінгі тәуелсіздіктің бағдаршамы.

Өткен ғасыр басында ұйқыдағы халқын оятпақ­қа Алаш қайраткерлері Ахмет Байтұрсынов "Маса" болып ызыңдаса, Міржақып Дулатов "Оян, қазақ!" деп, қаһарына мінген-ді. Ғасыр соңында, еліміз тәуелсіздік алған тұста Оразақын Асқар  "Оянып болдыңдар, енді ойланатын шақ туды" деп, халқына "Ойлан, қазақ!" деп жыр арнаған еді. Енді жаңа ғасырдың басында, жүз жыл өткен соң, дүние жүзіне танылуға дайындал, өркениетті ел болуға қамдан, қазақ дегіміз келеді.

Нұрлан Нұрмаханов,

филология ғылымдарының кандидаты,

Болашақ университетінің

аға оқытушысы

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

"Рухани жаңғыру" идеясын қалай түсініп жүрсіз?

Ұлттық құндылықтарды қайта жаңғырту - 56.3%
Адамның өзін-өзін жетілдіруі - 6.3%
Тарихты тірілту және өткенді зерттеу - 0%
Ата-тегіңді түгендеу - 6.3%
Тарихи мұраларды шетелге таныту - 31.3%

Дауыс саны: 16
The voting for this poll has ended on: 10 Қаз 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Сәуір 2017 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 22 23
24 25 26 27 28 29 30

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.