Бас редактор бағаны

"Әлімсақ" журналының бас редакторы, филология ғылымдарының кандидаты

Нұрлан Көбегенұлы Нұрмаханов

 Бас кеспек болса да...

Журналға тіркелу

Валют бағамы

Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан

Серіктестер

АЛАШ ИДЕЯСЫН ЖЫРЛАҒАН АҚЫНДАР

 

Қай қоғамда болмасын, жалпы адамзат ұлты­на, тегіне, жынысына қарамастан азаттықты аңсаған. Тіпті дүниеге келген сәби де өз еркімен қозғалып, тәуелсіз әрекет етуге ұмтылады. Қазақ баласының санасындағы азаттыққа деген аңсар, бостандық пен теңдікке деген құлшыныс сан ғасырлардың жемісі деп қараған жөн. Алаш қозғалысы соның заңды жалғасы. Алаш қозғалысының басты мақсаты - қазақ елінің өзін-өзі басқаруы, тәуелсіз дербес мемлекет болуды аңсауы десек, ол халық шығармасындағы тарихи өлең-жырлардан бастау алады.Тоталитарлық кезеңде ұлтжан­дылыққа, имандылыққа, елдің біреуге бодан болмай, тәуелсіз ел болу үшін рухани күрес шақырып, ұлттық рухты оятып жігерлендіретін өлең-жырларды ұрпаққа оқытпай тастағаны да белгілі.

 

Әдебиетші ғалым Ж.Ахметжанова мұндай тарихи өлең-жырларды тақырыптық жағынан төмендегіше дәуірлерге топтастырады:

1.ХVІІІ ғасырдағы Ақтабан шұбырынды оқиғасына қатысты туған өлеңдер.

2.ХІХ ғасырдағы отарлау саясатына байла­нысты тарихи өлеңдер.

3.1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс өлеңдері.

Ал, Міржақып Дулатұлының "Оян, қазақ" (1909), Байбатыр Ержанұлының "Тұр, қазақ" (1914), Әбілқасым Арғынидың "Жатпа, қазақ" (1917) өлеңдерінің негізгі мазмұны патшаның отарлау саясатына қарсы елді оятып, қозғау салудың бір түрі еді. Мысалы, 1909 жылы Орынборда басылған "Оян, қазақтың!" мұқа­басы:

Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты,

Өткізбей қараңғыда бекер жасты.

Жер кетті, дін нашарлап, хал һарам боп,

Қазағым, енді жату жарамас-ты,- деп басталады. 1914 жылы Қазанда жарық көрген Байбатыр Ержанұлының "Тұр, қазақ!" кітабы:

Қазағым, халың жаздым бұл кітапқа

Алыңыз оқуменен ілтипатқа.

Жер кетіп, халің нашар болып қалды

Аярып, мәз болмаңыз құр атаққа!- деп басталса, 1917 жылы Ташкентте басылған Әбілқасым Арғыни "Жатпа, қазақ!" кітабында:

Қазағым, мұнан былай қарап жатпа,

Муафық іс қылайық шариғатқа.

Ілгері озғандарды қуып жетпей,

Алашым, күнің келді осы шақта!- деп толғайды. Үш ақын да қазақ жерінің өзгенің иелігіне кетіп жатқанын сезеді. Қараңғылықта, қамсыз жатқан халықты оятуға тырысады. Алаш жұртының ауыр жағдайына, келешегіне алаңдайды.

Ал, "Алаш" идеясын алға тартқан Әлихан: "Қазақ ұлтшылдығы - ол өз ұлтын, тілін, мәдениетін, салт-дәстүрін, ата-баба жерін, Отан­ды сүю, қорғау және қамқор болу",- деп насихаттады.

Алаш көсемдерінің көпшілігі ақындар еді. Олар туған халқының ұлттық санасын оятып, азаттық үшін күресуге қызмет етті.

Олар - халықтың ұлт-азаттық пен теңдікке деген сенімін нығайтты, осы жолда өздерінің жеке басын ұлт пен мемлекет мүддесін жоғары қойып, күрескер, қайраткер деңгейіне жетті. Қазақ халқының саяси жағынан да, ілім-білім жағынан да, мәдени-әдеби жағынан да әлеуеті жоғары ұлт екендігін таныта білді. Ел басқарудың, ғылыми мектеп қалыптастырудың, әскер жасақтаудың, шаруашылық жүргізудің, өнер игерудің үлгілерін көрсетті. Яғни, қазақ мемлекетін құру сәтсіздікке ұшырағанымен, жалпы ұлттың бойындағы мемлекеттілікке деген құлшынысты, елшілікті аңғартты.

Ахмет Байтұрсынов:

Тән көмілер, көмілмес еткен ісім,

Ойлайтындар мен емес, бір күнгісін.

Жұрт ұқпаса, ұқпасын жабықпаймын,

Ел - бүгіншіл, менікі - ертеңгі үшін,-деген еді.

Ұлттың өзін тануы, өзіне сенуі - ерте ме, кеш пе, оның тәуелсіздікке жетуінің кепілі болатын. Бұл кезең қазақ әдебиетіне, соның ішінде  поэзия мен көсемсөзге ерекшелеп, жалынды үн әкелді.

Алаш автономиясы құрылғанда Сұлтан­махмұт Торайғыров:

Алаш туы астында,

Күн сөнгенше сөнбейміз.

Енді ешкімнің Алашты,

Қорлығына бермейміз!

Жасайды Алаш, өлмейміз!

Жасасын, Алаш, жасасын!-деп шабыттана жырлады. Алаш қозғалысының қарқынынан, ел келешегіне деген ұлы үміттен бастау алып жатты.

Жүсіпбек Аймауытов:

Ұраным, қорғаным сен Алаш,

Жолыңа  құрбандық мал мен бас!

Өнер тап, өрге шап, қару ап,

Аллалап алға бас, ал Алаш!!! (1918 жыл №1 11-12 бб.) деп, "Абай" журналында жариялаған "Ұран" өлеңінде еркіндік, теңдікке ұмтылған ұлттың кешегісі мен бүгіні хақында сыр толғайды. Сондай-ақ "Ғаскер" өлеңі де (кейбір деректерде "Алаш ұраны" деп жүр) алаш баласын құран сөзіндей толқытып, алаш көсемдерінің қандай бағытта екенін көрсетті. Алаш жұртының елдік, ерлік сипаттарын, тәуелсіздік жолындағы іс-қимылдарын көрсететін өлең өрімдері - азаттықты арқау еткен. "Бірліктің - береке, ынты­мақ­тың - жемісті жолға бастап, нақтылы еңбек нәтижесін беретіні бүгінде маңызды. Өлең мұратының негізгі нысанасы осы", -дейді Рақымжан Сағынбекұлы "Жүсіпбек" деген еңбегінде.

Алаш қозғалысының негізін қалаған Ахмет Байтұрсынұлы 1909 жылғы "Қырық мысал", 1911 жылғы "Маса"  жинақтарында құлдықта отырған езілген еліне ой тастап, қозғау салды, халықтың санасын оятуға, бостандыққа ұмты­луға жетеледі де, ол үшін ең алдымен ел ішінде бірлік болу керектігін айтты. "Аққу, шортан һәм шаян" мысалында бірлігі жоқ елдің ісі алға баспайтынын айтса, "Қазақ қалпы" өлеңінде елінің қазіргі күйін "еспесі жоқ қалтылдақ қайыққа" теңей отырып:

Бұл күйге бүгін емес, көптен кірдік,

Алды-артын аңдамаған бетпен кірдік.

Шығармай бір жеңнен қол, бір жерден сөз,

Алалық алты бақан дертпен кірдік,- деп, қазақтың алауыздығын бойға сіңген "дерт" деп түсінеді. Осы ой "Жұртыма" деген өлеңінде де өріледі. Ахаң бірлігі жоқ елдің берекесіз тірлігіне қынжылады.  Отаршылдық езгісінде тұрған еліне:

Талауда малың,

Қамауда жаның,

Аш, көзіңді оянып.

Қанған жоқ па, әлі ұйқың

Ұйықтайтын бар не сыйқың?!,- деп патша өкіметінің озбыр саясатына қарсы тұруды үгіттейді, маса боп ызыңдап ұлтын надандық ұйқысынан оятуға ұмтылады. Елінің надандық­та, қалың ұйқыда жатуының бірден-бір себебі патшаның отарлау саясатында жатқанын түсінген ақын өнер-білім жолын қараңғылықтан, надандықтан құтылудың басты жолы деп түсінеді. Қарулы көтеріліс арқылы жету мүмкін емес, оның ішінде ел ішіндегі берекесіздік, алауыздық та елдің саяси санасын оятуға үлкен кедергі екенін аңғарады. "Ақын ініме", "Досыма хат" өлеңдерінде орыс өкіметінің шеніне, шекпеніне семіріп, елінің келешегін ойламай, бүгініне мастанған, халқының қамын ойламай, жақсылығы өз басынан артылмайтын "жаны - мал, жақыны - мал, малдың құлы" болғандарды сынайды.

Ахмет Байтұрсыновтың көзі тірісінде-ақ  М.Әуезов "Қырық мысал" жинағына енген өлеңдерін "революциялық рухтағы алғашқы сөз", "елшілдік ұраны" деп бағаласа, С.Сейфуллин: "Өзге оқыған мырзалар шен іздеп жүргенде қорлыққа шыдап, күйікке көніп, ұйқы басқан қалың қазақтың ұлт намысын жыртып, ұлттық арын жоқтаған патша заманында жалғыз-ақ Ахмет еді" және Ахаңның 50 жылдығына арналған салтанатты жиналыста: "Ахмет Байтұр­сынов қарапайым кісі емес, оқыған кісі, оқығандардың арасынан өз заманында халықтың намысын жыртып, даусын шығарған кісі. Қазақ халқын байға, кедейге бөлмей, намысын бірдей жыртты, арын бірге жоқтады. Ахмет Байтұрсынұлы ұлтын шын сүйетін ұлтшыл. Ұлтын сүюдің зорлығынан "Алаш" партиясында болды, сол ұлт қамы үшін комму­нист партиясына да кірді. Байын, кедейін айырмай қазақты ғана сүйетін адал жүрек таза ұлтшыл", - деуі ұлт көсеміне берілген баға еді.

С.Сейфуллин, С.Мұқанов сияқты кеңестік платфор­мадағы жазушылар олардың "ұлтшыл­дық-буржуазия­шылдығын" сынағаны­мен, шығармаларындағы суреткер­лікті әділ бағала­ды. Қазақ ақындары осылайша халық өмірін танып, оны жігерлендіру, ояту қарекеттеріне шығарма­лары арқылы кірісті. Нәтижесінде Алаш ұранды әдебиетті дүние­ге келтірді, алаш әдебиеті ұлттың тарихымен тығыз байланыста дамыды. Ел бірлігі, ұлт намысы, тәуелсіз ел болуды алаш әдебиетшілері бізге осылай жеткізді.

Сара Тайманова,

филология ғылымдарының кандидаты, доцент.

Болашақ университеті

Пікір қалдыру


Қорғаныс саны
Жаңарту

Іздеу

Сауалнама

Қазір қай бағыттағы кітаптар оқылады?

Бизнес туралы - 53.8%
Әдеби - 7.7%
Мотивациялық - 0%
Шытырман оқиғалы - 7.7%
Саяхат туралы - 30.8%

Дауыс саны: 13
The voting for this poll has ended on: 17 Мам 2018 - 00:00

Жоба туралы

Сыр өңірінің тумасы, қайсар қаламгер, ақын Зейнолла Шүкіровтің рухына арналған «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты облыстық жас ақындар мүшәйрасы өтті.

 «Руханиятты жаңғырту» қоғамдық қоры мен республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналы Зейнолла Шүкіровтің рухына арнап биыл төртінші рет дәстүрлі «Бір жұлдыз болып жанам мен» атты талантты жас ақындар мүшәйрасын ұйымдастырды. Биылғы жылдың жеңімпазы - М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің студенті Нәбира Ешниязова.

 

 

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:

Әлеуметтік желілер

Күнтізбе

<< < Сәуір 2017 > >>
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 22 23
24 25 26 27 28 29 30

As we continue our list of fantasy football”s top 101 PPR players of 2017 we have three players who have recently finished in the top-15 at their positions.

In fantasy football there will always be players who have an unexpected drop or rise from one year to the next. One player on today’s list was a top-six wide receiver in 2015. The next year,Vince Wilfork Jersey he wasn’t even a top-20 wide receiver.

The same can be said about a running back on today’s list who was a top-five running back in 2015. Last year, he wasn’t even a top-18 running back. Who are these players and what should we expect from them in 2017?

To be clear,J.J. Watt Jersey the top 101 PPR players are for re-draft leagues only. Here’s a look at players ranked No. 38-36:

Last season Patriots wide receiver Julian Edelman finished fourth in the NFL in receptions with 98. He also set a career-high in receiving yards with 1,106. In the end,Brian Cushing Jersey Edelman finished 2016 as the 15th PPR wide receiver. Unfortunately for Edelman, I see a regression coming his way in 2017.

The 2016 season was only the second time in Edelman’s eight-year career he played in all 16 games in a season. The other time came back in 2013. Going into 2017, the odds are against the 31-year old receiver to play in all 16 games in back-to-back years for the first time in his career. Even if he somehow manages to stay healthy for all 16 games, he’s sure to lose targets and receptions.

Last year Patriots star tight end Rob Gronkowski had a career-low 25 receptions. Gronk was never 100 percent during the 2016 season and only appeared in eight games. Going into 2017,DeAndre Hopkins Jersey he will be back to full strength. Also, the Patriots traded their 2017 first-round pick for Saints wide receiver Brandin Cooks. The former Oregon State Beaver will be the team’s new No.1 wide receiver.

Журнал туралы

«Әлімсақ» журналы – рухани серігіңіз

 Қазақтың ғасырлар қойнауынан тамыр тартқан, әлімсақтан келе жатқан хатқа түскен тарихының, ұлттық болмыс-бітіммен астасқан әдебиеті мен мәдениетінің, тілі мен дінінің, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінің бірден-бір насихатшысы, Сыр бойының тарихында алғаш рет әдеби-мәдени, тарихи-танымдық бағытта жарық көрген «Әлімсақ» журналының оқырманына жол тартқанына алты жылға жуық уақыт болып қалды. 2009 жылдың сәуір айынан бастап алғашқы нөмірі жарыққа шыққалы бері қазақ әдебиеті мен тарихына қатысты мақалаларды ортаға салып, Сыр өңірінің мәдениеті мен өнерін насихаттап, облысымыздың бүгінгі мәдени, әлеуметтік дамуындағы өзгерістерді ақпараттандыруда журналдың қосып келе жатқан үлесі салмақты.